sistema operativo gnu-linux ubuntu

of 65/65
Sistemas operativos e linguaxes de programación 1 Sistemas operativos multiusuario:GNU/Linux 1. GNU/LINUX Consideracións previas Introducción a GNU/Linux 2. SO Ubuntu. Instalación de Ubuntu. Contorna de traballo en Ubuntu. Administración. Configuración de rede. 3. Ofimatica en Ubuntu: OpenOffice Este manual está elaborado a partir dos manuais de Antonio de Andrés Lema e Carlos Carrión Álvarez publicados en: http://informatica.iessanclemente.net/manuais/index.php/Portada

Post on 09-Aug-2015

31 views

Category:

Documents

7 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Sistemas operativos multiusuario:GNU/Linux1. GNU/LINUX Consideracins previas Introduccin a GNU/Linux 2. SO Ubuntu. Instalacin de Ubuntu. Contorna de traballo en Ubuntu. Administracin. Configuracin de rede. 3. Ofimatica en Ubuntu: OpenOffice

Este manual est elaborado a partir dos manuais de Antonio de Andrs Lema e Carlos Carrin lvarez publicados en: http://informatica.iessanclemente.net/manuais/index.php/Portada

1

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Sistemas operativos multiusuario:GNU/Linux1. GNU/LINUX Consideracins previas Introduccin a GNU/Linux

2

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Consideracins previasSoftware libre Son aqueles programas nos que o usuario ten a liberdade de poder executalos, modificalos, copialos, redistribulos e melloralos. software libre basase nun movemento creado por Richard Stallman a travs da Free Software Foundation

Software privativo Son aqueles programas nos que o usuario s os pode executar, e ademais na maior parte dos casos paga por iso, por poder usalos. Non 98% dos casos o usuario paga por unha licenza de uso.

Para que se entenda Vostede vai a un restaurante e pide un prato da carta. O camareiro srvelle o prato, vostede alcanza a descubrir que leva patacas e lombo de porco, pero pouco mis. Non sabe como foi elaborado, que especies leva, etc. Se vostede quixera reproducilo na sa casa terao difcil. Se lle pide a receita cocieiro, este non lla vai dar. Agora vostede vai a outro restaurante e pide o mesmo prato, cando servido este vn acompaado cunha folla onde se indican tdolos ingredientes e a forma de elaboracin. Agora si que vostede o pode realizar na sa casa e incluso melloralo e publicar a receita mellorada. En mbolos dos casos vostede: comeu, pagou, sau encantado co trato, etc., pero o segundo facilitoulle poder realizar o mesmo prato na sa casa e mesmo redistribur a receita entre as amizades. Pois ben, o primeiro restaurante software privativo, mentres que o segundo software libre

Exemplos de software libreO sistema operativo GNU/Linux. A ferramenta ofimtica OpenOffice.org (Anda que estea instalada en MS Windows). A ferramenta deseo GIMP (anda que estea instalada en MS Windows). O navegador de internet Mozilla Firefox (anda que sexa usado nun sistema operativo privativo) Podemos atopar en Internet diversas listaxes de software libre: Pxina da Universidade de Cdiz cdlibre.org

Exemplos de software privativoEntre outros: Os sistemas operativos MicroSoft Windows e MAC os da empresa Apple para os ordenadores Macintosh.

3

Sistemas operativos e linguaxes de programacinOs programas de mensaxera (Messenger e Skepe), que anda que son gratis non se poden modificar nin ver como estn feitos. No restaurante comeramos gratis pero non nos daran a receita. O navegador Internet explorer de Microsoft Windows A ferramenta ofimtica MS Office O visor de PDF, Acrobat Reader, pola mesma razn que o Skepe. etc.

Canto custa o software? Como no caso dos restaurantes vostede pagou nos dous, isto , pagou o servizo, os ingredientes, o local, o camareiro, etc. Pois ben, software libre non debe ser confundido con gratis. Vostede pode pagar a algun para que lle arranxe o ordenador, para que lle instale tal ou cal programa, etc. Se a vostede lle instalaron todo software libre vostede paga polos servizos e o tempo consumido, o CD, etc. Se a vostede lle instalaron software privativo, ademais debe pagar polas licenzas de uso. Se vostede instala os programas na sa casa, sen a axuda de ningun, no caso do software libre s pagara o CD no que veu o programa, o custe de internet, se o baixou, etc, pero o demais o seu tempo. No caso do software privativo vostede pagara ademais a licenza de uso e non llo podera pasar a ningun.

Son un pirata? Se vostede pasa ou copia programas privativos entre as amizades, os baixa de internet, etc. e introduce chaves de activacin falsas ou dun amigo, sen pagar por elas, a resposta ... si. Se vostede fai o mesmo con software libre a resposta non.

Sistemas operativosSistemas operativos privativos Ctanse entre outros: Microsoft Windows, con tdalas sas versins (95, 98, NT, 2000, 2003, XP, Vista, 7, etc.) MacOS X de Apple, tamn dispn de varias versins, Puma, Jaguar, Panther, Tiger, Leopard, sendo a mis actual o Snow Leopard. Se por algo se caracterizan os sistemas operativos MacOS X pola sa vistosidade e facilidade de uso. Unix no que se basea linux e pertence empresa The Open Group. Este sistema operativo sese usar en grandes servidores de grandes corporacins ou institucins, pero cada vez gnalle mis terreo linux.

4

Sistemas operativos e linguaxes de programacinSistemas operativos libres Ctanse entre outros: FreeBSD derivado de UNIX, pertence Berkelee Software Distribution (BSD) da

Universidade de California. GNU/Linux, anda que todo o mundo o simplifica chamndolle Linux. En realidade Linux o ncleo do sistema, o moitos dos programas e libreras que o rodean proceden dun proxecto coecido como GNU (Gnu is not Unix). Pronnciase u, como o animal. conveniente introducir o concepto de distribucin. Un grupo de usuarios, ou empresas, collen o bsico de GNU/linux e complemntano cos programas que satisfacen un conxunto de necesidades. A esa compilacin chmaselle distribucin. Hoxe en da, soe haber casas comerciais detrs de cada unha, son moi contadas as excepcins. Por mencionar algunhas distribucins, anda que cada unha dela tamn ten versins:

OpenSuse pertence casa Novell, entre as versins mis recentes estn: OpenSUSE11.2 e OpenSUSE 11.3

Fedora respaldada e promovida por Red Hat. A versin mis recente Fedora 14. Ubuntu pertence a empresa Canonical Ltd. O seu dono Mark Shuttleworth foi o primeiroturista espacial africano. Esta distribucin que se considera que goza de maior popularidade con mis de 8.5 millns de usuarios. As versins mis recentes son 10.10 e 10.04, sendo a seguinte a 11.10. Cada seis meses sae unha versin nova e nomase co ano e nmero de mes de sada (ano.mes)

Programas ou aplicacins O sistema operativo non proporciona ferramentas para compoer textos complexos, levar as contas, realizar presentacins, ver un vdeo, navegar por internet, etc. Para todo iso existen aplicacins ou programas que cubren as necesidades dos usuarios e que deben ser instaladas nos distintos sistemas operativos. Os rogramas ou aplicacins, ao igual que os sistemas operativos, tamn poden ser privativos ou libres, PERO OLLO: Hai empresas que denvolven o mesmo programa 'privativo' tanto para sistemas operativos privativos como libres. Por exemplo, o programa privativo, para ler arquivos PDF, Adobe Acrobat Reader, pdese instalar tanto sobre o sistema operativo MS Windows como GNU/Linux. Pero segue sendo un programa non libre, pois non se pode acceder seu cdigo nin modificalo, a empresa non facilita a receita. Pola contra tamn hai empresas e grupos de usuarios voluntarios que desenvolven programas libres e que poden ser usados tanto en sistemas operativos libres coma privativos. Por exemplo, a ferramenta ofimtica OpenOffice.org (as se chama) pode ser instalada tanto en MS Windows, en Mac OS, como en GNU/Linux.

5

Sistemas operativos e linguaxes de programacinFinalmente, hai programas tanto privativos como libres que s funcionan nun s sistema operativo. A continuacin expense un conxunto de aplicacins das mis coecidas ou usadas:

Ferramentas ofimticas Serven para compoer textos, operar con follas de clculo, realizar presentacin, xestionar bases de datos, etc. Microsoft Office da empresa Microsoft.

unha suite ofimtica privativa. S est dispoible para MS Windows e para MacOS X As sas versins, entre outras, son MS Office 97, 2000, 2002, 2003, 2007 e a recente 2010 incompatible con tdalas anteriores e con calquera estndar. Non confundir coas versins do sistema operativo MS Windows, xa que cada unha vai polo seu lado. Por ter MS Windows non significa que se tea que ter o MS Office instalado.

Entre os seus compoentes mis coecidos estn: MS Word (procesador de textos), MS Excel (folla de clculo), MS Power Point (presentacins) e MS Access (bases de datos) OpenOffice.org suite ofimtica desenvolvida por Sun Microsestems e por voluntarios

tanto particulares como empresas e gobernamentais.

unha suite ofimtica libre. multiplataforma, est dispoible tanto para MS Windows, Mac OS como en GNU/Linux. A ltima versin a 3.3. Entre os seus compoentes mis coecidos, e que leen e poden modificar documentos producidos por MS Officce, estn: Writer (procesador de textos), Calc (folla de clculo), Impress (presentacins) e Base (bases de datos).

Xenera documentos PDF automaticamente.

Navegadores de internetInternet explorer, navegador privativo da empresa Microsoft, inseparable do sistema operativo MS Windows, no nico que funciona. A versin 8 a mis actual. Mozilla Firefox navegador 'libre' desenvolvido por Mozilla Foundation e un montn de voluntarios redor do mundo. Funciona tanto en MS Windows, Mac OS, GNU/Linux, etc. A ltima versin a 3.6. Opera, da empresa Opera Software, non libre . multiplataforma (MS Windows, Mac OS, GNU/Linux, etc). A sa ltima versin a 11.01. Safari, desenvolvida por Apple para o seu Mac Os. Non libre e tamn est dispoible para MS Windows. A sa ltima versin a 5. Google Chrome, desenvolvida por Google para calquera Sistema Operativo.

6

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Introducin a GNU/LinuxBreve historia de Linux Linux naceu como un proxecto de Linus Torvalds, estudante da Universidade de Helsinki, inspirado noutro sistema operativo, o Minix de Andrew S. Tanenbaum. Est englobado dentro do proxecto GNU (GNUs Not Unix), que ten como obxectivo o de proporcionar unha implantacin do complexo sistema operativo Unix e que opere sobre as plataformas de PC. O cdigo de Linux amprase baixo os termos da licenza GPL da Free Software Foundation. A primeira versin oficial (0.0.2) do sistema operativo Linux ve a luz o 5 de outubro de 1991. O desenvolvemento e expansin de Linux espectacular debido fundamentalmente colaboracin a travs de Internet de diversos grupos de traballo dirixidos e coordinados por Linus Torvalds.

Caractersticas bsicas As caractersticas mis destacables de GNU/Linux, herdadas a maiora do sistema Unix, son as seguintes: un sistema multitarefa, o que significa que pode executar varios programas simultaneamente. un sistema multiusuario, o que significa que varias persoas poden compartir o uso do sistema ao mesmo tempo, apoiado por un sistema de seguridade robusto. orientado rede, xa que a meirande parte das caractersticas de Linux non se aproveitan nun equipo illado. Ofrece unha boa compatibilidade de software entre plataformas hardware. Linux usa o sistema de ficheiros ext (ext2, ext3, ext4), pero soporta mltiples sistemas de ficheiros. Pode funcionar tanto en entorno grfico como en modo consola. A consola comn en distribucins para servidores, mentras ca interfaz grfica est orientada a usuario. Nos seus comezos, incmodo e complexo para o usuario novel, problema superado hoxe en da. Contn unha coleccin de programas e utilidades que o acompaan, dende procesadores de textos, a compiladores, servidores, etc.

O ncleo de Linux Linux , en sentido estricto, o ncleo do sistema operativo GNU/Linux. O desenvolvemento das distintas versins do ncleo de Linux est coordinado por Linus Torvalds. Cada versin identifcase por tres nmeros, en ocasins 4: A.B.C[.D] O primeiro nmero indica o nmero de versin. S variou 2 veces na sa historia. O segundo nmero indica o nivel da subversin (Ata a subversin 2.6, o nivel era estable se o nmero era par e estaba en desenvolvemento se era impar) O terceiro nmero cambia cando se introducen novos drivers ou caractersticas.

7

Sistemas operativos e linguaxes de programacinO cuarto nmero cambia cando hae actualizacins ou parches de partes do ncleo.

A versin actual do ncleo a 2.6.36.3. Pdese descargar a ltima versin do ncleo en www.linux.org ou en www.kernel.org.

Este ncleo contn s a implantacin dos servizos bsicos do sistema operativo, por iso que para poder distribulo e instalalo necesario acompaalo de ferramentas de instalacin, configuracin, utilidades, etc.

Este traballo realizado polas distintas empresas que realizan distribucins de Linux.

Que unha distribucin? Unha distribucin de Linux contn o ncleo ou kernel do sistema xunto con todo un conxunto de utilidades e ferramentas de instalacin, configuracin e uso do mesmo. Son realizadas por particulares, entidades ou empresas que se dedican a facer recompilacins de software que preparan para que se poidan instalar e configurar facilmente. A licenza GPL permite tanto ofrecelas gratuitamente como distribulas por canles comerciais. Moitas das distribucins ofrecen unha versin estndar gratuta que se pode descargar de Internet, e versins empresariais ou de servidor con mis ferramentas de pago coas que frecuentemente se incle un servizo de soporte tcnico.

En www.linux.org pdese encontrar unha relacin das distribucins de Linux existentes e en www.distrowatch.com comparativas de uso de cada unha das distribucins e comentarios sobre elas.

Entorno de escritorio As distribucins para usuario final (sexa de fogar ou empresarial) implemantan o entorno grfico de Linux mediante un entorno de escritorio. Un entorno de escritorio un conxunto de software para ofrecer ao usuario dunha computadora unha interaccin amigable e cmoda. Ofrece iconos, barras de ferramientas, xestin de vents e integracin entre aplicacins con habilidades como arrastrar e soltar. Linux emprega entornos de escritorio de cdigo aberto. Os escritorios mis populares en Linux son GNOME, KDE,e Xfce

Distribucins mis popularesEntre as distribucins mis estendidas podemos destacar: Esta empresa estadounidense desenvolve unha das distribucins de Linux mis utilizadas en servidores. Actualmente a versin gratuta denomnase Fedora. www.redhat.es

8

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Esta distribucin est respaldada por Red Hat e desenvolvida pola comunidade de usuarios. fedoraproject.org/es Distribucin francesa baseada en RedHat e moi accesible para novos usuarios. Trala fusin con Conectiva cambiou o seu nome por Mandriva. Ofrecese en distintos packs, algns gratutos e outros de pago www.mandriva.com/es Mantn totalmente o esprito GNU, desenvolvida por unha comunidade de arredor de 500 programadores repartidos por todo o mundo e repartida de forma gratuta. unha das distribucins mis estables. Como inconveniente, non tan accesible para usuarios principiantes como as anteriores. www.debian.org Distribucin baseada en Debian que est gaando moita popularidade pola sa facilidade de uso e de instalacin. A partir dela tamn se crearon outras distribucins especficas como xubuntu, kubuntu e edubuntu. www.ubuntu.com Desenvolvida pola empresa Novell Netware. Ofrece distintas versins da distribucin (profesional, empresarial, etc). Actualmente Novell ofrece a con openSUSE a versin gratuta desta distribucin. es.opensuse.org

Outras distribucinsPodemos atopar distribucins para diversos obxectivos, de reducido tamao, orientadas a servizos de rede, a xogos, etc. Algunhas interesantes: Distribucin recenteme creada pola Consellera de Inovacin e Industria baseada en Ubuntu. Est coordinada por mancomun.org e contou coa participacin dos comunidade galega de software libre. galinux.mancomun.org. Distribucin moi popular que funciona directamente dende un CD sen necesidade de instalacin (CD vivo). www.knoppix.net

Distribucin en galego baseada en Debian, Ubuntu e Knoppix. www.agnix.org

Baseada en Debian e desenvolvida pola Junta de Estremadura para a rede da administracin e educacin. www.linex.org

Distribucin

para

clientes

lixeiros

que

permite

reutilizar

equipos

obsoletos.

thinstation.sourceforge.net

9

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

As unidades de disco en Linux En lugar de distinguir as unidades de disco, CD-ROM, discos extrables, etc. por letras (A:, C:, D:), o sistema de ficheiros de Linux contn unha nica rbore que parte do directorio raz (/) e contn todos os ficheiros e directorios do sistema. Cada unidade de almacenamento do ordenador represntase como un ficheiro especial cun nome determinado: As unidades de disco e CD-ROM levan o nome /dev/hdaXX (ou /dev/sdaXX se son SCSI ou Serial ATA). A disqueteira leva o nome /dev/fd0. Polo menos unha particin ser asignada ao directorio raz. O resto das particins e unidades mntanse sobre este sistema de ficheiros.

Os usuarios Linux basase nun sistema de seguridade que permite a definicin de mltiples usuarios e grupos, aos cales se lles asociarn unha serie de permisos no sistema. Cada usuario pose un nome de usuario ou login e un contrasinal que lle permitir autenticarse no sistema. A cada usuario asignarselle tamn un directorio persoal, no que por defecto s el poder escribir. Un usuario pose un grupo principal e un nmero ilimitado de grupos secundarios. En Linux existe sempre un usuario administrador que pose todos os privilexios sobre o sistema: o usuario root (raz).

Pasos bsicos da instalacin de LinuxO proceso de instalacin de Linux vara dependendo da distribucin que utilicemos. Non entanto, podemos resumir algns pasos fundamentais, comns en case que calquera instalacin: Particionar o disco: Un dos pasos principais da instalacin seleccionar un espazo libre no disco no que instalar Linux.

Se non temos espazo libre no disco no que crear a particin de Linux podemos redimensionar as particins exitentes para deixar un espazo libre.

10

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

A operacin de redimensionado da particin podera provocar perdas de datos, polo que aconsellable facer unha copia de seguridade dos datos importantes do equipo. Podemos particionar ou redimensionar dende o propio instalador de Linux (se a distribucin o permite) ou utilizar un programa aparte, como gparted nun live cd. Deberemos asignar as distintas particins que queremos facer no disco a distintos puntos de montaxe: Deberemos sempre asignar unha particin ao directorio raz (/):espazo no que se instala o sistema operativo e o conxunto de programas mnimo. Con 4 GB chegara, pero logo vaise quedar curto si se realizan operacins de actualizacin de sistema operativo. Pode ser conveniente crear unha particin para o espazo de intercambio ou swap. A particin de intercambio ou swap un espazo de disco que Linux utilizar como ampliacin da memoria principal do equipo. O tamao que debemos asignar a esta particin depende da memoria RAM do equipo e do uso que vaiamos facer do mesmo. Como regra xeral, debe ter un tamao de 2 veces a memoria RAM, sempre e cando a memoria RAM sexa inferior a 2GB; en calquiera caso, como mximo 2 GB. Particin de Datos dos usuarios: aconsellable, non obrigatorio, que a informacin que xeneran os usuarios estea nunha particin aparte, as pdese cambiar de SO Linux a unha nova versin sen perder os datos dos usuarios. Espazo de compartido entre Windows/GNU-Linux: nunha instalacin dual, aconsellable pero non obrigatorio, deixar un espazo de disco para unha particin na que poder intercambiar informacin entre os dous sistema operativos: MS Windows e GNU/Linux.

GNU/Linux pode acceser a tdalas, includas as de MS Windows. O contrario precisa de instalar aplicacins en MS Windows.

Podemos asignar puntos de montaxe para as particins que xa teamos no equipo para acceder a elas dende Linux. Seleccionar os paquetes a instalar: O nmero de aplicacins includas nas distribucins cada vez maior. Instalar os paquetes: Seguramente, a etapa mis longa da instalacin. Agregar usuarios: Polo menos un, o root (administrador) co seu contrasinal. Instalar o xestor de arranque: O xestor de arranque permitiranos arrancar Linux tras a sa instalacin e os sistemas operativos xa instalados no equipo. Configurar a rede: Introduciremos os datos de rede da mquina. Configurar o contorno grfico: Dentro deste apartado inclumos a tarxeta de vdeo, de son, rato e teclado. Na maiora dos casos o programa de instalacin detectar automaticamente o hardware do noso equipo, polo que seguramente apenas teamos que facer nada.

11

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Sistemas operativos multiusuario:GNU/Linux2. SO Ubuntu. Instalacin de Ubuntu. Contorna de traballo en Ubuntu. Administracin. Configuracin de rede.

12

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Sitema operativo Linux UbuntuCaractersticas de Ubuntu A pxina de referencia www.ubuntu.com Ubuntu unha ideoloxa humanista africana, cuxo centro de atencin : as relacins interpersoais, a confianza mutua, as alianzas, etc. A distribucin Ubuntu basase nesa filosofa; para iso parten da distribucin Debian e do escritorio GNOME, tratando de obter unha distribucin amigable, de fcil instalacin, multilinge, libre, etc. (Sitios oficiais de Debian e GNOME). Ubuntu saca unha versin cada 6 meses, estas numranse co ano e o mes de publicacin (ano.mes) e cun nome en chave (o nome dun animal xunto cun adxectivo). As a versin na que se basear este curso a 10.10 (o nome en clave Maverick Meerkat, Sucicata inconforme). As versins de Ubuntu soen sar a finais de mes, salvo esta que sau o 10-10-10, por iso lle chaman The perfect 10 Tdalas distribucins teen soporte durante 18 meses, salvo as que leven o apelido LTS (Long Term Support, soporte a longo prazo), cuxo soporte por 3 anos. Ubuntu para cada versin distribese en 3 tipos de edicins : Desktop Edition: para ordenadores de sobremesa. Vn con aplicacins de usuario final. Server Edition: Vn con aplicacins de servidor. Netbook Edition: para netbooks; usa o enotorno grfico Unite ,optimizado para pequenas pantallas.

Da distribucin de Ubuntu dervanse outras : Kubuntu: mesma filosofa que Ubuntu pero baseada no contorno de escritorio KDE. Edubuntu: versin de Ubuntu para educacin. Xubuntu: baseado no contorno de escritorio lixeiro Xfce

13

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Instalacin de UbuntuCopia de seguridade Son 2 as situacin que podemos ter hora de instalar o SO: instalalo como SO nico, ou xunto a outros SO xa instalados. No segundo caso,antes de comezar a instalacin altamente recomendable realizar unha copia de seguridade do ordenador no que se vai realizar a instalacin de Ubuntu dun xeito dual. Sempre pode pasar algo e poderase perder a informacin que hai no sistema de partida.

Obter o sistema operativo Ubuntu Neste curso vaise traballar coa versin 10.10 desktop (escritorio). Hai 2 formas de obtelo: A travs dun soporte en CD-ROM (pdeselle solicitar a ubuntu.com, pero tarda de 6 a 10 semanas, ou de revistas de informtica). Descargando a imaxe ISO da pxina de ubuntu.com. No caso da imaxe ISO, pdese pasar a un CD ou a un USB de arranque; en ambos casos, temos un Disco Live, que permite , ademis da instalacin do SO, executalo sen facer cambios no sistema (sen instalalo). Tamn se pode instalar directamente desde Windows, mediante a aplicacin

Wubi.

Comezo da instalacin Antes de nada a BIOS do ordenador debe estar configurada para iniciar dende CD. Para proceder instalacin do Ubuntu, e necesario acender o ordenador co CD de instalacin inserido no lector ou lector/gravador de CD/DVD.

Escoller idioma de inicio do CD A seguinte imaxe aparece nada mis acenderse o ordenador co CD de Ubuntu. Nesta mesma pantalla podemos seleccionar se queremos instalar o sistema no disco ou iniciar directamente sen instalar nada no ordenador, como se explica no seguinte apartado.

En GNU/Linux pdese traballar en distintos idiomas, para iso, cada aplicacin de usuario, por exemplo o OpenOffice.org, traducida a mltiples idiomas.

14

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Como a instalacin se fai dende o CD, e este trae varias aplicacins de usuario para que as poida usar. Os paquetes de idiomas que trae o CD de Ubuntu para cada aplicacin son os dos idiomas mis comns: ingls, espaol, portugus, francs, alemn, etc. Nun CD imposible que collan tdolos programas (paquetes) de Ubuntu e ademais traducidos. Unha vez instalado o Ubuntu e configurada a rede, o primeiro que haber que facer e descargar tdolos paquetes necesarios para que as aplicacins estean, neste caso, no idioma galego. Polo tanto agora, moi probable que moitas das aplicacins que estn no CD e que non teen os seus paquetes de idioma en galego no CD, presenten os mens en ingls, que o idioma por defecto.

Probar o Ubuntu sen alterar o ordenador Antes de nada, unha vez escollido o idioma, escolleremos a opcin de probar Ubuntu. Esta opcin permitir probar o Ubuntu pero no instalar nada no ordenador.

Escritorio de traballo Tras uns segundos tense o S.O. Ubuntu funcionando. Este non afecta ao que haxa instalado na mquina real.

Situacin de partida Memoria RAM da que se dispn: Sistema -> Administracin -> Monitor do sistema. No caso do exemplo disponse dun Gigabete (1GB) de memoria RAM. Este valor ser importante para cando se determine, mis adiante, o tamao da particin de intercambio (swap).

15

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Iniciar a instalacin de Ubuntu Esta pdese iniciar de 2 modos: A travs do men do sistema: Sistema -> Administracin -> Instalar Facendo doble clic sobre a icona do escritorio: Instalar

Instalacin, Paso 1: Seleccionar o idioma de instalacin Seleccionar o idioma do proceso de instalacin. Neste caso, seleccinase o idioma galego. Aconsllase que se faga as inicialmente para que se observe como logo se actualizan os mens idioma galego. Despois do proceso de instalacin explicase como se instalan e se poden escoller outros idiomas Unha vez selecionado premer no botn Adiante Atoparemos a continuacin unha pantalla na que podemos indicar: se queremos que se descarguen as actualizacins dispoibles en Internet cando se realice a instalacin. se queremos software de terceiros que non se distriben con unha licenza totalmente libre. No noso caso non marcaremos ningunha destas opcins, porque veremos como facer todo isto unha vez instalado o sistema.

Instalacin, Paso 2: Particionado do disco Este o paso mis importante de todo o proceso. Prstese a mxima atencin. Antes de continuar recomndase ter claro como se tratan os discos e particins en Linux. A seguinte imaxe amosa as posibles opcins de particionado do disco:

16

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Opcin 1: Instalar ao carn dos outros sistemas operativos. Propn un tamao mnimo para o sistema MS Windows, existente e o resto para Ubuntu. De seleccionar esta opcin non se podera ter a configuracin que se propn: ter separado o sistema dos datos do usuario. Opcin 2: Borrar e empregar o disco enteiro. Eliminara a particin de MS Windows e todo o disco sera para para Ubuntu. Non habera sistema dual. Tense o mesmo problema de misturar o sistema cos datos dos usuarios. Especificar as particins manualmente (avanzado). Neste caso o usuario decide como crear as particins, os seus tamaos e o seu formato. Esta a opcin que se debe escoller para implantar o sistema desexado. Unha vez seleccionado a opcin de manualmente, premer no botn Adiante.

Instalacin, Paso 2.1: Creacin da particin asociada directorio raz Na particin asociada directorio raz representada como / onde se vai instalar o S.O. as como as aplicacins desexadas. Seleccionar o espazo libre e premer en Engadir. Aparecer un cadro de dilogo semellante seguinte, onde se configurarn os parmetros da particin:

Indicar: Tipo de particin: Primaria: S pode haber como mximo 4. Se hai estendida, s pode haber como mximo 3. Discos IDE normais identifcanse co nome: hda, hdb, hdc, etc. As particins dun disco identifcanse como: hda1, hda2, hda3, hda4, ..., hdc1, hdc2, ...

17

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Discos SCSI, Serial ATA, USB, tarxetas de memoria, etc. identifcanse co nome: sda, sdb, sdc, etc. As particins primarias identifcanse como: sda1, sda2, sda3, sda4 ... sdb1, sdb2, .... Estendida: Cando se precisaron mis de catro particins, decidiuse introducir un tipo novo de particin, que se chamou estendida. Dentro dun tipo de particin estendida pdense crear varias particins, chamada lxicas. S pode haber unha particin estendida. Identifcase como hda4 ou sda4, por exemplo. O sistema simple non ofrece a posibilidade de crear directamente unha particin estendida. Cando se cree unha lxica xa crear previamente unha estendida. Isto , o nmero de particins que pode haber nun disco : Nmero mnimo de particins: que debe haber nun disco 1 (1 primaria). nmero mximo de particins que pode haber nun disco entre primarias e estendida 4 (ou ben 4 primarias ou ben 3 primarias e unha estendida). Por iso cando hai unha particin estendida nun disco o nmero que se lle asigna en Linux o 4 (hda4, sdb4, etc). Lxicas: S se poden crear dentro dunha particin estendida e pode haber tantas como espazo haxa na estendida. A sa identificacin sempre comeza en 5 (hdb5, hda5, sdc5, ....) Tamao dbese indicar en MB. Lmbrese que para pasar a MB os GB dbese multiplicar por 1024. Tipo de sistema de arquivos: ext4, ext3, fat, swap, etc.. o formato co que se vai crear esa particin. Para Linux sase actualmente ext4. Para a memoria virtual sase o tipo de arquivos memoria de intercambio ou swap. Punto de montaxe, cartafol pola se vai acceder a esa particin. Cubrimos entn os parmetros correspondentes particin asociada ao directorio raiz; no punto de montaxe escllese a opcin /. Premer no botn Aceptar.

Instalacin, Paso 2.2: Creacin da particin de intercambio ou swap Esta particin adoita ter un tamao de 2 veces a memoria RAM. Pero unha vez que se ten unha memoria RAM de 2 GB ou mis, coa optimizacin que fai GNU/Linux da memoria RAM, non preciso ter un espazo de intercambio superior a 2GB. Esta particin constite a memoria virtual do sistema. Seleccionar o espazo sobrante do paso anterior e premer en Engadir. Os parmetros da particin son: Tipo particin: Primaria ou Lxica (na primeira prctica colleremos primaria). Tamao: Pase o corresponda seu caso, pero sen pasar dos 2048 MB. Sistema de arquivo: espazo de intercambio Punto de montaxe: nada.

Premer no botn Aceptar cando se tean cubertos os parmetros desta particin.

18

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Instalacin, Paso 2.3: Creacin da particin de asociada directorio home Na cartafol /home, onde se vai almacenar unha cartafol por cada usuario que se dea de alta no sistema. Na cartafol de cada usuario, onde estes almacenarn os seus documentos, vdeos, imaxes, fotos, etc. Cando se pensou a estrutura de particin, pensouse en ter separados os datos dos usuarios do sistema operativo e dos programas. Por tanto a cartafol /home, unha cartafol que vai colgar da raz, "/" do sistema, pero que vai estar noutra particin distinta da particin raz. As, acceder a /home, estase accedendo a outra particin distinta a particin do sistema. Este paso pdese omitir pero entn nunha mesma particin estara: o sistema operativo GNU/Linux, os programas e os datos dos usuarios. Seleccionar o espazo libre sobrante do paso anterior e premer en Engadir. Configurar os parmetros da particin para os datos dos usuarios. Tipo particin: Lxica. Tamao: Pase o corresponda seu caso. Sistema de arquivo: ext4. Punto de montaxe: /home (escrbase ou seleccinese. Ollo!! coas minsculas).

Premer no botn Aceptar cando se tean cubertos os parmetros desta particin.

Instalacin, Paso 3: Zona horaria Indicar que a nosa zona horaria a de Madrid. Para iso ou ben se selecciona no mapa, ou ben se selecciona no men despregable. Unha vez realizado premer no botn Adiante.

Instalacin, Paso 4: Configuracin do teclado Cada idioma ten unha configuracin de teclado distinta. Por exemplo, psese cantos idiomas teen a letra . Polo tanto seleccinese a configuracin de teclado Spain. Unha vez realizado premer no botn Adiante.

Instalacin, Paso 5: Usuario administrador e nome de equipo En Ubuntu o primeiro usuario que se d de alta administrador do sistema . Forma parte do grupo root. Este nome do grupo cuxos membros poden administrar o sistema: instalar programas, impresoras, crear usuarios, etc, etc. Dar de alta un usuario dando o nome e indicando o contrasinal Deixar o nome da computadora proposto ou cambialo. Deixar marcado: Requerir o meu contrasinal para iniciar sesin Unha vez cubertos todos os campos, premer no botn Adiante.

19

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Instalacin, proceso de instalacin do S.O. Na versin 10.10 mentres se instala o sistema mstrase unha presentacin coas novas ferramentas e utilidades, filosofa de Ubuntu, etc.

Instalacin, reinicio do sistema. Unha vez finalizado o proceso de instalacin o sistema pide reiniciarse. Premer en Reiniciar agora.

Instalacin, extraccin do CD-ROM. Antes de volver a iniciarse o sistema, este pide que se retire o CD-ROM da lectora/gravadora. Extraer o CD e premer a tecla ENTER.

Iniciar Ubuntu por primeira vez Aparece a pantalla de inicio de sesin; seleccionaremos o usuario co que podemos iniciar sesin (o nico que se creo na instalacin) Introdzase agora o contrasinal (Password) Unha vez iniciada a sesin, aparecer o escritorio de traballo. Pero a instalacin anda non est completada: precisamos configurar a rede para poder baixar os paquetes que faltan do idioma galego e rematar a instalacin actualizando o sistema.

Configuracin bsica da rede: configurar os parmetros IP en Ubuntu Imos ver a continuacin como se configura a tarxeta de rede de cable tanto de xeito manual como automtico por DHCP, (configuracin, est ltima, por defecto). Premer sobre a icona de rede. Vese se a tarxeta de rede cable est activada ou non.

20

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Premer co botn dereito sobre a icona de rede. Premer en Editar as conexins (Connection edit).

Seleccionar a tarxeta da que se dispn. Premer en Editar (Edit) ou facer dobre clic sobre a tarxeta seleccionada.

Na lapela Configuracin IPv4 (IPv4 settings) obsrvase que o mtodo de configuracin IP por defecto est en automtico (DHCP).

Se non se dispn de servidor DHCP na rede, entn a configuracin hai que introducila de xeito manual. Seleccinese o mtodo Manual. Para iso: prmase en Engadir (Add) e escribir en cada campo os valores que che proporcionou o administrador: Enderezo IP (Address), Mscara de subrede

(Netmask), Porta de enlace (Gatewae) e finalmente Servidor DNS (DNS server). Para rematar premer en Aplicar. Pedirsenos o contrasinal do usuario administrador xa que estamos realizando un cambio na configuracin do sistema.

21

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Actualizar o soporte de idiomas Ao finaliza a instalacin e entrar por primeira vez o sistema notificou que soporte de idiomas estaba incompleto. Para rematar de instalalo pdese facer de 2 maneiras: Premendo na bombilla da rea de notificacin lnzase unha utilidade para completar o soporte de idiomas. Premer en Executar esta accin agora (Run this action now) Seleccionar Sistema -> Administracin -> Configuracin de idioma .

Aparece un cadro que nos di que o sistema anda non ten informacin sobres os idiomas dispoibles. Premer en Actualizar (Update).

Pide un contrasinal dun usuario administrador. Descrganse tdolos paquetes necesarios para dar soporte para varios idiomas.

Instalar idiomas Unha vez que o sistema descargou tdolos paquetes precisos para dar soporte para idiomas momento de escoller s linguas que se desexan instalar no sistema. Deste xeito, se se instalan varias, logo cada usuario libre de escoller o idioma no que desexa traballar. Accederemos a Sistema -> Administracin -> Configuracin de idioma. Picaremos no botn de Instalar/Eliminar idiomas.

Seleccin do idioma (galego), deste xeito baixaranse todos os paquetes de galego para todas aquelas aplicacins instaladas no sistema que tean unha traducin ao galego dos seus mens, textos, axudas, etc.

22

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Engadimos o idioma espaol. Podemos establecer unha orde de preferencia entre os idiomas instalados, para que no caso de que unha opcin ou aplicacin non estea dispoible no primeiro idioma seleccionado se inicie no seguinte.

Na solapa Texto podemos establecer o idioma para os nmeros, datas e cantidades monetarias.

Premer en Aplicar cambios, e pedirsenos o contrasinal do administrador. Descrganse todos os paquetes para os idiomas galego e espaol e comezanse a instalar. A sesin pdese pechar ou ben no botn vermello do panel superior, ou como neste caso a travs do men Sistema -> Terminar a sesin

O usuario escolle o idioma Cada usuario, antes de iniciar sesin, pode escoller o idioma co que desexa traballar, iso implica que tamn poden mudar as unidades de medida, a moeda, etc. Unha vez seleccionado o usuario (Notar algo importante, aconfiguracin do idioma pode ser distinta para cada usuario do mesmo ordenador), temos un despregable na parte inferior

da pantalla que permite seleccionar o idioma (os idiomasque xa tiveramos seleccionado nalgunha ocasin aparecen directamente na lista, e o resto dos idiomas instalados estn dispoibles picando en Outro...).

23

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Idioma por defecto do sistema Actualmente hai moitas aplicacins traducidas (localizadas) galego, pero sempre pode aparecer algn men non traducido, nese caso mostrarase no idioma dispoible seleccionado no primeiro lugar. O idioma xeral da pantalla de inicio o galego para todo usuario. Ademais cando se dea un usuario de alta o idioma que vai ter por defecto o galego. Para cambiar o idioma por defecto de todo o sistema, ir o men Sistema -> Administracin -> Configuracin de idioma. O que faremos ser colocar de primeiro da lista (arrastrando co rato) o idioma que queremos por defecto e picar no botn de Aplicalo a todo o sistema. (Se se fai algn cambio o sistema pedir o contrasinaldo usuario con permisos de administracin)

Teremos que reiniciar o equipo para comprobar o resultado na pantalla de inicio de sesin.

Actualizar o sistema Para rematar a instalacin, realizaremos a actualizacin do sistema. As actualizacins son paquetes que corrixen erros detectados nos programas, no sistema operativo, etc. ou que introducen melloras ou novas funcionalidades.

Lanzar o xestor de actualizacins. Para instalar as actualizacin preciso entrar no sistema cun usuario que posa permisos de administracin. Se hai actualizacins novas aparecer directamente o xestor de actualizacins, que tamn podemos iniciar a travs do men: Sistema -> Administracin ->

Xestor de actualizacins . Aparece un cadro que amosa tdalas actualizacins dispoibles e onde se pode deselecionar cal actualizacin non se desexa aplicar. Premer en Instalar actualizacins

e introducir

o

contrasinal do usuario con permisos administrativos.

24

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Unha vez descargadas as actualizacins, comeza a instalacin das mesmas. Unha vez rematadas as actualizacins, necesario reiniciar o equipo para completar a actualizacin; pdese reiniciar inmediatamente premendo o botn Reiniciar agora , ou pechar e reiniciar mis tarde (as actualizacins non sern efectivas ata reiniciar o sistema). Para lembrarnos que necesario reiniciar, a icona de apagar ponse en vermello.

Comprobacin da existencia de actualizacins Se se desexa, anda que o sistema non indique se hai actualizacins, pdese forzar a que o comprobe. Lanzar o xestor de actualizacins a travs do men. Sistema -> Administracin -> Xestor de actualizacins. Premer en Verificar.

Parmetros do sistema Se desexa coecer a versin de Ubuntu, de Linux, de xestor de escritorio (GNOME), a memoria RAM, o procesador, etc, imos a Sistema -> Administracin -> Monitor do sistema e seleccionamos Sistema. O Monitor do sistema equivale administrador de tarefas de MS Windows.

25

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Contorna de traballoO escritorio O escritorio Gnome a diferenza do escritorio KDE caracterzase por ter 2 barras, chamadas paneis. Un panel superior e outro inferior, por defecto.

Os paneis Tanto o panel superior como o inferior teen unha serie de elementos que se estudarn posteriormente.

Propiedades dos paneis Premendo co botn dereito do rato sobre un anaco do panel onde non haxa elementos, poderemos movelos e cambiar moitas das sas propiedades.

O premer en Propiedades, brese un cadro onde pdense cambiar: A orientacin do panel, o seu tamao, expandilo, ocultalo de xeito automtico ou manual. (imaxe da esquerda)

Na lapela Fondo, pdese mudar a cor do fondo do panel. (imaxe da dereita)

26

Sistemas operativos e linguaxes de programacin A imaxe da esquerda amosa os paneis cambiados de sitio: o panel superior est esquerda e o o inferior dereita.

A imaxe da dereita amosa o men superior oculto de xeito manual. Para recuperalo s hai que premer no botn que se indica na imaxe.

Os elementos do panel O panel superior ten por defecto os seguintes elementos: Men principal, formado asua vez polos seguintes mens: Men Aplicacativos: Permite acceder aos programas instalados no ordenador. Est organizado en categoras: accesorios, grficos, internet, xogos, oficina, son e vdeo. Men Lugares: Incle accesos directos aos principales espazos do sistema: Cartafol persoal: contn os nosos documentos. Pdese organizar en subcartafois para manter ordenados os nosos arquivos (por defecto,estn dentro do cartafol persoal as cartafois escritorio, documentos, msica imaxes, vdeos e descargas).

Cada un dos usuarios do sistema pose a sua propia cartafol persoal que ademis non accesible ao resto.

Equipo: Da acceso tanto ao sistema de arquivos como s distintas unidades do noso ordenador: CD/DVD, disquetera, gravadora, etc. Cando conectamos dispositivos de memoria removibles, como por exemplo memoria Flash USB ou cmara dixital, aparecer aqu unha icona notificndonos de que o dispositivo foi detectado. Facendo doble clic nas iconas accedemos aos arquivos e cartafois que conteen.

Creador de CD/DVD. Este men s estar presente se dispomos dunha gravadora de CD/DVD e nos dar acceso aplicacin de gravacin de Gnome.

Servidores de rede. Se o ordenador est conectado a unha rede local, podemos ver desde aqu as cartafois dos outros equipos s que teamos permiso para acceder ( similar ao"Entorno de red" de outros sistemas).

27

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Conectar co servidor. permite establecer distintos tipos de conexin con outros equipos de Internet o da rede local, por exemplo un servidor remoto de ftp. Buscar arquivos. unha ferramenta para buscar arquivos e cartafois segundo distintos criterios. Documentos recentes. Contn unha lista dos derradeiros documentos aos que accedimos(Podemos borrala coa opcin "Limpar os documentos recentes").

Men Sistema: Contn a configuracin de preferencias, aplicacins de administracin e distintos tipos de axuda. Iconas de acceso directo a aplicacins (En Ubuntu10.10, s atoparemos por defecto a icona de MozillaFirefox).

Outros elementos: Botn de configuracin de rede (permite activar/desactivar conexins de rede,escoller redes sen fs dispoibles e accedea configuracin de rede), Control de volume (permite controlar o volumen xeral e o control de volumen de todos os dispositivos de son), Data e hora (facendo clic co botn esquerdo aparece un calendario perpetuo e co dereito podremos axustar a data e hora do sistema, manualmente ou sincronizndoa con algn dos servidores de tempo de Internet) e botn Sar.

O panel inferior ten por defecto o elemento Escritorio (permite ocultar as vents abertas e mostrar o escritorio), os Espazos de traballo e o Lixo .

Todos os elementos cantos hai nos paneis poden ser movidos de lugar, eliminados, configurados, etc: Agregar elementos: Premer co botn dereito do rato sobre unha parte do panel onde non haxa xa elementos. Seleccionar Engadir ao panel. (Obsrvese como tamn se pode eliminar ou crear un novo panel.)

Mostraranse unha serie de elementos que poden ser engadidos

28

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Premendo co botn dereito sobre o elemento engadido pdense: eliminar o elemento, bloquealo panel, movelo polo panel. Isto comn a tdolos elementos do panel, includos s que xa estn. Se se preme en Preferencias poderanse cambiar parmetros propios do elemento en cuestin.

As iconas do panel Nos paneis aparte de elementos tamn hai Iconas que son accesos directos a distintas aplicacins.(En Ubuntu10.10, s atoparemos por defecto a icona de Mozilla Firefox). A continuacin amsase como crear accesos directos s aplicacins tanto no panel como no escritorio: Crear iconas de accesos directos : Premer co botn dereito sobre a aplicacin que se desexa engadir o panel (ou aoescritorio).

Podemos seeleccionar Engadir este iniciador ao panel (ou ao escritorio) para crear o acceso directo.

A icona da aplicacin aparece no panel. Agora pdese eliminar, mover, bloquear, etc. Coa opcin Menu completo, engdese todo o men do que colga a aplicacin, ben como caixn ou ben como men.

29

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Tamn se pode engadir s paneis un acceso directo a unha cartafol ou a un arquivo. S hai que arrastrar documento ou cartafol panel desexado.

Espazos de traballo No xestor de escritorios GNOME e KDE posible ter varios escritorios. En cada un deles cada usuario pode ter distintas aplicacins abertas. Por defecto dispense de 4 escritorios de traballo. Nesta ocasin hai unha aplicacin do escritorio 1. Premendo sobre o escritorio 2 psase a este novo escritorio.

Agora estase no escritorio nmero 2 con outra aplicacin distinta. Pdense pasar aplicacins entre escritorios arratrando na icona correspondente aos espazos de traballo.

Para configurar o elemento Selector de espazos de traballo premer co botn dereito sobre o elemento e seleccionar Preferencias

Pdense crear mis escritorios (espazos de traballo), poerlle nomes a cada espazo de traballo, alterar o nmero de filas e de espazos de traballo, etc.

O Lixo Cando se borra un documento ou unha cartafol esta vai para a papeleira, para O lixo.

30

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

As iconas no escritorio No escritorio pdense crear accesos directos ou lanzadores (ou iniciadores): Para engadir un lanzador ou iniciador escritorio procdese de xeito similar a cando se engadan panel, s que nesta ocasin seleccionando Engadir este iniciador escritorio. Tamn so pode facer arrastrando a icona da aplicacin e soltndoa no escritorio (ou no panel). premer co botn dereito sobre a icona, pdese observar que o iniciador pdese renomear, mover lixo, comprimilo, ver as propiedades, etc. Se seleccionamos Propiedades, pdese ver cal o programa (comando) que se executa cando se fai dobre clic sobre a icona ou sobre o men correspondente.

Se seleccionamos Crear ligazon, crase unha ligazn ao elemento (un acceso directo , propiamente dito).

Diferencia entre iniciadores ou lanzadores e ligazns : Os iniciadores son accesos directos a programas ( arrancan aplicacins ou programas). As ligazns permiten abrir outro tipos de arquivos (documentos, imaxes, cartafois, iniciadores,...).

Tamn se pode crear un lanzador de xeito manual: Premer co botn dereito no escritorio. Seleccionar Crear lanzador. Pase o nome desexado para a aplicacin, bsquese a aplicacin ou escrbase o seu nome, e finalmente, se se desexa, paselle un comentario e cmbieselle a icona.

31

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

A resolucin da pantalla A continuacin verase o modo no que se pode cambiar a resolucin da pantalla e no caso de ter dous monitores conectados (moi usado hoxe en da grazas s porttiles) ordenador como poder configuralos. Cada usuario pode ter un configuracin de pantalla distinta. Accedemos a Sistema -> Preferencias -> Monitores . Pdese facer que o sistema detecte a pantalla, cambiar a sa resolucin, a recuencia de refresco e a rotacin (cando se ten unha pantalla que se pode poer en vertical aqu onde se cambia aconfiguracin do escritorio para poder xirar a pantalla fsica)

Cando se marca a opcin de A mesma imaxe en todos os monitores, o que se ve nas das pantallas o mesmo; unha espello da outra. Neste caso a resolucin axustarase maior comn das das pantallas. Esta opcin debe estar activada cando se usa un proxector e se quere ver o mesmo na pantalla que no proxector. Que sucede cando se dispn de das ou mis pantallas?. Obsrvese como hai 2 pantallas, unha mis grande cunha resolucin de 1.920x1.200 puntos e a outra cunha resolucin de 1.280x800.

Na primeira pantalla est o men do ordenador e na segunda un simple escritorio. Para poder pasar dunha pantalla outra simplemente preciso mover o rato da grande cara dereita para pasar pantalla pequena.

Cando se abre unha aplicacin esta brese na pantalla por defecto (na grande neste caso) e logo a aplicacin pdese arrastrar para a pantalla pequena.

As pdese estar traballando na pantalla grande nun documento e na pequena pdese estar vendo un DVD.

32

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Protector de pantalla Cada usuario pode configurar o protector de pantalla ou salva pantallas propio: ir a Sistema -> Preferencias -> Protector de pantalla . Escllase o protector que mis guste, progrmese o tempo de inactividade necesario para que se active o protector e se se desexa actvese o bloqueo de pantalla, para que cando se active o protector e se desexe volver sesin de traballo o sistema pida o contrasinal do usuario.

Aplicativos de inicio A utilidade Aplicativos de inicio serve para indicar que programas se deben executar cando cada usuario inicia sesin. Cada usuario pode ter a sa propia configuracin. Para configurar os aplicativos de inicio, ir a Sistema -> Preferencias -> Aplicativos de inicio . Na lapela Programas de inicio vense cales son os programas ou utilidades que se inician cando o usuario entra no sistema. Esta facilidade moi til para cando un usuario quere que cando inicie sesin se cargue automaticamente, por exemplo, o lector de correo electrnico, ou o Skepe, etc. Premer en Engadir.

En Nome ponse identifcase aplicacin, pode ser calquera nome; en Comando ponse o nome real da aplicacin; tamn se pode buscar o programa a travs do botn Examinar; se se cree conveniente pdese poer un Comentario.

No exemplo, a aplicacin calculadora lanzarase cada vez que o usuario inicie sesin no sistema. Na lapela Opcins pdese facer que cando un usuario peche a sesin cunha serie de aplicacins abertas, estas se executen automaticamente a prxima vez que o usuario entre no sistema.

33

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Informacin do usuario e contrasinal O usuario pode completar a informacin existente sobre si mesmo a travs desta utilidade, ademais de poder cambiar o contrasinal. Cada usuario pode configurar a informacin que desexe sobre si mesmo. Accedemos por Sistema -> Preferencias -> Sobre min.

Para cambiar a foto do usuario: premer sobre a imaxe da ficha e buscar a foto (nunha cartafol chamadafaces ubicada en /usr/share/pixmaps/faces onde se gardan as fotos ou imaxes que cada usuario se desexa asociar a si mesmo).

Para cambiar o contrasinal premer no botn correspondente, introdzase o contrasinal actual no cadro que aparece e premer en Autenticar : introducir 2 veces o novo contrasinal e premer en Cambiar contrasinal .

Vent de inicio de sesin En Ubuntu 10.10, podemos configurar dende o men Sistema->Administracin->Pantalla de acceso se queremos que o sistema arranque automaticamente con un usuario determinado ou que se nos solicite o nome de usuario e contrasinal do usuario co que se iniciar a sesin. Tamn podemos indicar se queremos que se mostre a lista de usuarios existentes para seleccionar un deles no inicio de sesin (adecuado para contornos domsticos, no que hai poucos usuarios) ou queremos que o usuario introduza co teclado o seu nome de usuario (mais conveniente cando hai moitos usuarios, porexemplo, se nun centro cada alumno/a e profesor/a ten un usuario diferente) .

Outra opcin que temos dispoible a de indicar o tipo de sesin por defecto que queremos que abran os usuarios (o habitual ser unha sesin de Ubuntu Edicin de Escritorio).

34

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Estes cambios na configuracin s os pode realizar aquel usuario que tea permisos de administracin(lmbrese que o primeiro usuario que se d de alta ten esa particularidade) :

Xestin de mens Cada usuario pode configurar que o que desexa ver no men principal; para iso ir a Sistema -> Preferencias -> Men principal . Pdense incluir ou eliminar elementos de menu e submens seleccionndoos da lista ou deseleccionndoos. Tamn se pode engadir un men novo ou un elemento novo en cada men.

Aparencia Serve para personalizar a forma na que se vai ver o escritorio, os mens, as imaxes, os botns, etc. Cada usuario pode configurar a sa propia aparencia.

O fondo do escritorio O fondo do escritorio pode ter unha imaxe ou unha cor. Para configurar o fondo, imos a Sistema -> Preferencias -> Aparencia e seleccionamos a lapela Fondo, ou tamn premendo co botn dereito no escritorio e seleccionando Cambiar o fondo do escritorio.

35

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Temas O tema de escritorio afecta a varias partes do escritorio: cores dos mens, formato dos botns e dos bordos das vents, etc. Para configurar o tema, imos a Sistema -> Preferencias -> Aparencia, na lapela Tema . O tema por defecto chmase Ambiance en Ubuntu 10.10 .

Se se preme en Personalizar pdese cambiar o tipo de iconas, o formato dos botns e dos controis, personalizar de forma independente o Bordo da vent, cambiar as cores do tema e o punteiro do rato.

En Ubuntu 10.10 dispoemos dun enlace dende a vent de Tema pxina fondo art.gnome.org, se poden descargar e instalar (ademas de fondos de escritorio) temas e elementos por separado: iconas, controis, bordos de vent, etc.

Outra pxina mis completa: www.gnome-look.org. Aqu pdense atopar multitude de temas, iconas, etc.

Unha vez descargado arrstrase para a lapela de Temas e este xa queda instalado.

Mis opcins de aparencia En Sistema -> Preferencias -> Aparencia tamn se pode cambiar os tipos de letra do escritorio e dispoer de efectos visuais. A lapela Tipos de letra permite cambiar os tipos de letra e os tamaos dos mesmos dos ttulos das vents, dos mens das aplicacins, etc. Na lapela Efectos visuais, se se dispn dunha tarxeta grfica que o permita, pdese ter distintos efectos como por exemplo o famoso cubo de seleccin de aplicacins.

36

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

AdministracinInstalar e desinstalar programas: instalar paquetes, formatos e repositoriosInstalacin de programas en Linux O proceso de instalacin de aplicacins en Linux inicialmente era bastante complexo, xa que o usuario final deba copiar no seu equipo as fontes do programa e compilalas para obter os executables do mesmo. Para poder compilar e instalar o programa deste xeito, en primeiro lugar hai que ter instaladas todas as libreras necesarias para o proceso de compilacin, e deberemos seguir os seguinte pasos: Dado que o programa estar comprimido seguramente en formato tar.gz, teremos que copiar o ficheiro comprimido no noso equipo e descomprimilo con tar (tar zxvf ficheiro.tar.gz). As instrucins de instalacin (que probablemente se atopen nun ficheiro chamado README ou INSTALL) dirannos que scripts debemos executar para a compilacin e execucin do programa (normalmente make, make install). Este sistema de instalacin de programas ten unha serie de incovenientes importantes: proceso de instalacin complexo e difcil de automatizar con ferramentas grficas. tamn bastante complicado desinstalar o programa a non ser que incla algn script de desinstalacin. Non ofrece unha forma cmoda de actualizar os programas, xa que teremos que instalar a nova versin da mesma forma que a inicial. Non hai posibilidade de ver e manexar os programas que temos instalados no equipo.

Por todas estas razns, moitas distribucins desenvolveron diferentes sistemas de empaquetado para facer mis sinxela (simplemente cun comando ou cunhas pulsacins do rato) a instalacin, actualizacin e eliminacin de programas.

Formatos de paquetes A idea principal destes sistemas de empaquetado que os programas se distriban xa compilados en ficheiros comprimidos que se denominan paquetes. O proceso de instalacin dun paquete simplemente require descomprimir os ficheiros do paquete e copialos aos directorios do sistema que lles correspondan. Deste xeito a instalacin de paquetes pode ser automatizada de forma sinxela por comandos ou ferramentas grficas. O sistema almacena unha base de datos cos paquetes instalados e as sas versins, o que permite facilmente consultar os programas instalados, eliminar e actualizar programas. En ocasins, un paquete para poder funcionar precisa que no sistema estean instalados outros. Dirase entn que existen unha dependencia entre o primeiro paquete estes outros paquetes.

37

Sistemas operativos e linguaxes de programacin O inconveniente principal do sistema de paquetes que o mesmo paquete non vlido para distintas distribucins, xa que non hai un nico formato de paquete estndar (Anda que existen algns programas,como alien que permite converter un paquete dun formato a outro).

Os tres principais formatos de empaquetamento son: Formato deb: Formato de paquetes propio de Debian, que foi adquirido por moitas outras distribucins baseadas en Debian como Ubuntu, Knoppix, etc. Formato rpm: Formato orixinario de RedHat, que actualmente usan tamn outras distribucins como Mandriva ou Suse. Formato bin: Non en si un empaquetado, senn un ficheiro executable para a instalacin dun paquete.

Os repositorios Para facilitar a instalacin e actualizacin de paquetes, o mis comn actualmente crear repositorios de paquetes, que son almacns nos que se gardan os paquetes dispoibles para unha distribucin.

Desta forma, posible descargar directamente do repositorio os paquetes necesarios para instalar un programa, inclundo as dependencias que precisen para funcionar correctamente, o que facilita anda mis o proceso de instalacin.

Ademais cando aparecen novas versins dos paquetes, son engadidas aos repositorios de forma que tamn poderemos actualizar a partir deles os programas instalados.

Para facilitar e optimizar o acceso, os repositorios contan cuns ficheiros de ndice ou de sntese que enumeran os distintos paquetes e versins que almacenan.

38

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Centro de software de Ubuntu Esta utilidade unha das varias coas que se poden instalar programas (utilidades, paquetes) e GNU/Linux Ubuntu. Aqu non estn tdolos programas/paquetes pero si os mis usados. Seleccionar Aplicativos -> Centro de software de Ubuntu : Mstranse as categoras nas que estn organizadas as distintas aplicacins/paquetes. Tamn se amosan as distintas aplicacins e unha breve descricin das mesmas. En procurar pdese buscar aplicacins relacionadas con algo.

En ver pdese comprobar se s se estn amosando os paquetes mantidos pola empresa creadora de Ubuntu (Canonical) ou todos os paquetes.

En Ubuntu 10.10 un men na parte esquerda permtenos visualizar o software xa instalado ou o que podemos instalar.

Para instalar un paquete, seleccionalo dentro da categora e premer Instalar.

Fontes do software Pero..., de onde saen tdolos programas anteriores e os que se vern?. En GNU/Linux, a diferenza de MS Windows, o 98% dos programas estn en repositorios (como xa se explicou comezo desta seccin), que se poden configurar en GNU/Linux, deste xeito, cando o usuario queira instalar un programa de contabilidade, por exemplo, non tea que andar por internet na procura do mesmo. Esta facilidade, sen darse conta, algo moi potente e que marca unha gran diferenza con MS Windows.

39

Sistemas operativos e linguaxes de programacin O usuario s ten que preocuparse de indicar que repositorios de programas usar, amn dos que xa veen configurados po defecto, e ,de xeito automtico, todo canto estea almacenado nese repositorio susceptible de ser instalado no GNU/Linux con s indicalo. Deste xeito, o usuario evita ter que andar navegando por internet na procura dun programa para cada cousa que desexa realizar. Para indicar as Fontes do software, isto , os repositorios dos que descargar os paquetes/aplicacins, imos acceder ao xestor de Paquetes Senaptic, en: Sistema -> Administracin -> Xestor de paquetes Senaptic (pedir contrasinal): Seleccionar Configuracin -> Repositorios.

Os tipos de programas que se poden descargar por defecto pertencen s tipos de repositorios:

main: Software soportado por Canonical. universe:Sofware mantido pola comunidade. restricted:Drivers que non teen publicado o cdigo fonte (privativos). multiverse:Software afectado por cuestins legais ou (c) coperights.Obsrvese como o CD-ROM de instalacin non est seleccionado, por defecto, pero non deixa de ser outro repositorio. Finalmente o servidor que est configurado tras a instalacin o espaol, pero isto pdese mudar. Cando se queiran instalar aplicacins que non se atopan nos 4 repositorios anteriores, imos a lapela Outro software e so hai que indicar aqu o novo repositorio.

Cando se engade un novo repositorio hai que descargar a lista dos programas que contn, para que o sistema os coeza e para que hora de instalalos saiba a que repositorio debe ir para descargalos.

40

Sistemas operativos e linguaxes de programacinComo xa se sabe, o sistema, de vez en cando, notifica que hai actualizacins de paquetes: na lapela Actualizacins onde se configura o seu xeito proceder; non s se actualiza o Sistema

operativo, senn calquera programa que fora instalado a travs dun repositorio.

Deste xeito non habera que preocuparse por cando vai sar unha nova versin dun programa, cando esta estea dispoible descargarase; obsrvese que no final de todo est como se configura para cando se actualice a edicin/versin de Ubuntu, por exemplo, para pasar da 10.10 11.04 non habera que volvela a instalar, descargarase como unha actualizacin mis. Se se modifica algo, ao pechar o sistema notar que houbo algn cambio nos repositorios (benporque se activou/desactivo algn dos principais ou porque se engadiu ou borrou un de terceiros) .

O sistema informar do suceso e terase que premer no botn 'Recargar. O sistema conectarase s distintos repositorios e de al descargar a lista dos paquetes que cada repositorio contn.

O xestor de paquetes Senaptic Este xestor moito mis potente, flexible e completo que usado en Centro de software de Ubuntu. Na parte da dereita estn tdolos paquetes tanto instalados como os dispoibles; para ver o que significa cada icona asociada aos paquetes: Axuda -> Lenda de iconas. Na parte esquerda hai un explorados que nos permite amosar os paquetes por categoras.

41

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Para instalar un paquete hai que seleccionalo: facer doble clic ou premer co botn dereito e seleccionar Marcar para instalar .

Antes de proceder coa instalacin, pdese ver as propiedade do paquete: premer co botn dereito e seleccionar Propiedades: Est instalado?, quen o mantn?, que versin ?, canto ocupa comprimido e instalado?, dependencias (de que paquetes depende; se o sistema non ten instalado algn deses paquetes, elmesmo o descargar do repositorio correspondente e instalarao), de que versins se dispoen?, para que

serve esta aplicacin/paquete?, etc.

Unha vez seleccionados o paquete ou paquetes para instalar premer no botn Aplicar. Aparece un cadro resumo dos cambios que se van a facer; premer en Aplicar

Instalar aplicacin baixo demanda Hai veces que executando unha aplicacin esta demanda que se instalen outros paquetes para un correcto funcionamento da primeira. Estes paquetes poden ser instalados directamente dende Senaptic ou a mesma aplicacin que os demanda pode chamar instalador de paquetes (neste caso, o propio Senaptic debe esta pechado, pois sunha aplicacin de instalacin se pode estar executando simultaneamente).

Descargar e instalar aplicacins manualmente Hai veces (un 2% das veces) que o que se desexa instalar non est nos repositorios que veen por defecto configurados no sistema. Neste caso pdese engadir un novo repositorio, ou descargar o paquete (a ser posible *.deb) e instalalo manualmente. Ocuparemos agora deste ltimo caso: Na pxina da aplicacin, seleccionar e descargar o paquete correspondente. Ben facendo dobre clic sobre o paquete descargado, ou ben premer co botn dereito do rato sobre el e seleccionar a opcin Abrir co Centro de Software de Ubuntu.

42

Sistemas operativos e linguaxes de programacinLnzase o Centro de Software de Ubuntu e picaremos en Instalar. Aparecer un cadro onde podemos ver as caractersticas e informacin sobre o paquete; para instalalo, premeremos no botn Instalar paquete .

Instalar Java Outra utilidade importante o JAVA, isto permite executar aplicacins a travs do navegador. Comezaranse mirando que versin de JAVA se ten, para iso visitar a pxina

http://www.java.com/es/download/installed.jsp. Premer no botn de verificacin da versin. En Ubuntu 10.10, se intentamos instalar Java baixo demanda co navegador veremos que s se nos ofrece a opcin de descargar un plugin de Java libre, o IcedTea, pero logo poderemos comprobar que non funciona correctamente con moitas web. As que veremos como instalar o plugin de Java de Sun, que o que mellor funciona: Arrancamos o xestor de paquetes Senaptic e imos a engadir un novo repositorio, picando no men Configuracin->Repositorios. Activamos na lapela de Outro software activamos o repositorio de Socios de Canonical. Despois de picar no botn de Pechar, picaremos en Recargar para cargar o novo repositorio.

Agora poderemos instalar o paquete sun-java6-plugin. Na instalacin do paquete, teremos que aceptar a licenza do software.

Desinstalar unha aplicacin Pdese realizar dende Aplicativos -> Centro de Software de Ubuntu ou dende Sistema -> Administracin -> Xestor de paquetes de Senaptic, escollerase esta ltima. En Senaptic premer sobre o paquete co botn dereito e seleccionar Marcar para eliminar completamente, a diferenza de Marcar para eliminar, o primeiro non deixa nin os arquivos de configuracin da aplicacin. Observar iconas e premer en Aplicar. Aparece un cadro resumo dos cambios que se van a facer; premer en Aplicar.

43

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Cach de paquetes descargados Cando descargamos un paquete para instalar un novo programa, en primeiro lugar procdese sempre descarga dos paquetes necesarios para despois abordar a sa instalacin. Pero que pasa cos paquetes descargados despois da instalacin do(s) programa(s)?: pois estes paquetes non se eliminan, senn que quedan almacenados nunha cartafol, ocupando espazo no disco, anda que estes paquetes non son necesarios salvo que queiramos reinstalar o programa e aforrar a descarga dos paquetes. Vexamos onde estn e como podemos eliminar estes paquetes: Os paquetes descargados almacnanse na cartafol /var/cache/apt/archives. Picando co botn dereito sobre esta cartafol e accedendo opcin de Propiedades vemos o tamao que poden ocupar estes ficheiros no disco. No Xestor de paquetes Senaptic, picando no men Configuracin->Preferencias podemos atopar na lapela de Ficheiros unha opcin para borrar os paquetes da cach; picamos neste botn e comprobamos o borrado dos ficheiros.

44

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Sistema de arquivos e cartafoisNautilus e cartafol persoal de usuario En MS Windows existe o Explorador de cartafois para moverse pola estrutura de cartafois. En Gnu/Linux existen moitas aplicacins para poder realizar iso. Unha delas o Nautilus que vn por defecto co escritorio Gnome. Outras poden ser Konqueror do xestor de escritorio KDE, Thunar que vn por defecto co xestor de escritorio Xfce, etc. Nautilus a aplicacin que nos permite organizar os nosos arquivos, o que a veces se chama un administrador ou Navegador de arquivos. Para abrilo, imos a Lugares e seleccionamos Cartafol persoal : aparece o administrador de arquivos.

1. Panel de visualizacin. zona na que se listan os contidos do cartafol. 2. Panel lateral. mostra unha lista de accesos directos aos lugares bsicos do sistema (mis os que engadramos con marcadores). Para mostrar ou ocultar o panel podemos: Facer clic no botn X no ngulo superior dereito. No men Ver marcar ou desmarcar a opcin Panel lateral. Pulsar a tecla F9 que oculta ou mostra o panel alternativamente.

3. Barra principal. Consiste nunha serie de botns que nos ofrecen as opcins bsicas de navegacin polos cartafois: Atrs: Para visitar o derradeiro lugar ao que accedimos. Adiante: comportase de modo similar ao anterior e permitiranos avanzar. Subir: permitenos acceder ao directorio pai do directorio actual Deter: Interrumpe a carga do listado de arquivos. Recargar: Actualiza o contido da vent. Inicio: llevanos directamente raz do noso cartafol persoal.(equivale a Mis Documentos de Windows) Equipo: permitiranos acceder tanto aos dispositivos de almacenamento extrable (disquete, CD, memoria usb, etc.) como s particins que poideira haber no disco.(equivale a Mi PC de Windows) Buscar: permitiranos buscar un arquivo ou cartafol por ttulo.(hai outra ferramenta de busca, moitomis potente, a travs do men Lugares -> Procurar ficheiros)

45

Sistemas operativos e linguaxes de programacin4. Barra de lugar. mostra cada nivel de profundidade na rbore de directorios. Toma como punto de partida o noso cartafol persoal. Esta barra permitenos visualizar os elementos do cartafol como iconas ou como lista, incrementando ou disminuindo o seu tamao co botn de zoom. 5. Barra de estado. Ao pe da vent est a barra de estado. Nela mostrasenos informacin acerca dos elementos seleccionados, tales como o seu tamao ou o espazo libre no disco. 6. Men. men principal, similar ao dotras aplicacins que se executan nun entorno de vents, cuxas opcins son suficientemente descriptivas para calqueira usuario. Entre elas, estn: Marcadores: Os marcadores son as cartafois favoritas que o usuario desexa ter. Deste xeito usuario poder acceder a elas nun simple paso. En Marcadores do Nautilus estn as cartafois que en teora mis vai usar o usuario. Son as mesmas que logo tamn aparecern no men Lugares. Engadir un novo marcador: A forma mis sinxela arrastrando a cartafol parte inferior do panel lateral esquerdo;

tamn se pode facer a travs do men de Nautilus

Marcadores ->Engadir Marcador. Separadores: os Separadores de Nautilus equivalen s pestanas do navegador Mozilla-Firefox.

Propiedades dun elemento Facendo clic coa tecla dereita do rato na icona dun arquivo ou cartafol aparecenos o seu men contextual. Ao final deste encontramos a opcin Propiedades, que nos permite obter informacin sobre o elemento seleccionado e realizar tarefas administrativas sobre el.

As opcins dispoibles dependern do tipo de elemento e dos permisos que teamos sobre el, algunhas opcins estarn en gris indicando con iso que non as poderemos modificar.

46

Sistemas operativos e linguaxes de programacinBsica. ofrece informacin acerca do tipo de arquivo, tamao, ubicacin, etc. Ademis podemos renomear o elemento. Emblemas. permite elexir pequenos grficos que se superpoen icona e serven para ter mis informacin ou simplemente decoralo. Permisos. Verase noutro apartado Abrir con. Aparece nicamente no caso dos arquivos. Mostra unha lista das aplicacins capaces de abrir ese tipo de arquivo. Una delas estar marcada significando que a aplicacin asociada por defecto. Na parte inferior hai un botn para engadir mis aplicacins. Notas. permite engadir comentarios para o elemento seleccionado. Documento : informacin sobre o documento, pero esta lapela cambiar dependendo do tipo do ficheiro (por exemplo, nun ficheiro de audio ser Son, con informacin sobre o audio).

O sistema de ficheiros En GNU/Linux todo son ficheiros, isto , calquera elemento presente no sistema tratado como un ficheiro desde os nosos arquivos persoais ata os dispositivos hardware como a impresora, o rato, os dispositivos de almacenamento, etc. En Linux existen tres tipos de ficheiros: Ficheiros normais :

Son ficheiros con datos, xa sexan de texto ou binarios. Teen un nome e poden ter unhaextensin, anda que Linux non asocia tipos de ficheiros nin aplicacins segundo as extensins dos mesmos.

Os ficheiros de datos xranse dende distintas aplicacins (editores de texto, compiladores,etc.).

Podemos crear un ficheiro baleiro premendo co boton dereito dentro dunha carpeta ou noescritorio e seleccionando Crear ficheiro. Directorios :

Os directorios en Linux son ficheiros dun tipo especial, que como informacin conteen unhalista de entradas cos nmeros de i-nodo e nome dos ficheiros e directorios que conteen (tboa de entradas de directorio). Dispositivos:

Os dispositivos se representan en Linux como ficheiros especiais que estn nunha carpetadeterminada (/dev). Estes ficheiros estn organizados no que se coece como un Sistema de ficheiros. Anda que

GNU/Linux capaz de traballar con distintos tipos (inclundo FAT e NTFS) os seus sistemas de ficheiros nativos son ext3 ou ext4. Cando se instala un Sistema Operativo, este crea unha serie de carpetas e arquivos mis ou menos estndar para ese sistema Operativo.

47

Sistemas operativos e linguaxes de programacin A diferencia de Windows, en GNU/Linux s existe unha nica raz ( / ), non existen letras de unidade para diferentes dispositivos, todo (cdrom, disquete, memoria usb, etc) colga de aqu.

C:\

Arquivos de programa

Documents and Settings

Windows

Usuario administrador

All Users

Usuario n

Os meus Documentos

Favoritos

Escritorio

/

boot

home

dev

bin

root

media

Usuario 1

Usuario 2

Usuario n

Documentos

Imaxes

Escritorio

Esta estrutura de directorios atpase fortemente xerarquizada para permitir unha maior familiaridade co sistema para os usuarios, pero sobre todo, para que os programadores poidan situar os ficheiros das aplicacins sen preocuparse da distribucin na que funcionar finalmente o seu programa.

As directrices para esta estrutura seguen a especificacin pblica FHS (Filesystem Hierarchy Standard) e serven de referencia para todos os desenvolvedores. Polo tanto, a maiora dos directorios Ubuntu atpanse sempre no mesmo lugar en calquera outra distribucin GNU/Linux.

Se desde Nautilus pulsamos no panel lateral o acceso ao sistema de arquivos veremos a rbore completa de directorios. Na barra de ttulo da fiestra veremos o smbolo / indicando que estamos na raz da rbore.

48

Sistemas operativos e linguaxes de programacin /bin: contn os executables (binarios) esenciais para o sistema. Se observamos o seu contido atoparemos os comandos mis bsicos. /boot: aqu estn os arquivos usados polo sistema durante o arranque, includa a imaxe do ncleo. Dentro da carpeta /boot/grub estn os ficheiros que controlan o arranque de mltiples sistemas operativos. Existen varias utilidades para facer isto, unha delas Grub /dev (devices, dispositivos): Os dispositivos (Discos, rato, teclado, impresora, USB, etc, etc.) en GNU/Linux est asociados e accesibles a travs dun ficheiro. Eses ficheiros estn en /dev. Almacena os controladores (device drivers ou device files) para o acceso aos dispositivos. /etc: Contn os arquivos de configuracin do sistema: por exemplo, o ficheiro fstab ten a lista das particins que se deben montar cando se inicia o sistema, o ficheiro group debera conter os grupos do sistema, e o ficheiro hostname o nome do equipo, etc.

/home: Contn a carpeta de cada usuario que se dea de alta no sistema; como /home, neste caso, est montado sobre unha particin con formato ext4, aparece a carpeta lost+found,que se explicar mis adiante.

/lib (libreras): Cando se instalaban programas, moitas das veces haba que instalar tamn unhas dependencias, case sempre esas dependencias son libraras que son anacos de cdigo usados por moitos programas; gardando nun mesmo directorio

as libreras que poden ser

usadas por diferentes aplicacins evitase que cada programa incla as sas propias, coaconsecuente redundancia de ficheiros. /lost+found (perdido e encontrado): esta carpeta est en toda particin ext3 ou ext4; cando se apaga mal o sistema, por exemplo, probable que se tean problemas cos arquivos. O iniciar o sistema moi probable que chequee a particin. Na carpeta lost+found estar a informacin que se gardou mal e que a utilidade de chequeo tratar de recompoer.

49

Sistemas operativos e linguaxes de programacin /media: Conter os puntos de montaxe das unidades extrables. Son montadas de xeito automtico ser inseridas. /media/cdrom0 , para a primeira unidade de cdrom /media/usbdisk , para a memoria usb /media/floppy , para o disquete

/mnt (mount, montaxe): Onde se montaban antigamente as unidades, xeralmente montadas de xeito manual.

/opt (opcional): Para gardar paquetes adicionais das aplicacins. /proc (procesos): Entre outras cousas, contn arquivos de texto que indican como est cada proceso que se est executando no sistema.

/root (carpeta do superusuario): a carpeta home do usuario root. /sbin (superusuario binarios): Contn comandos de uso exclusivo do superusuario ou de quen tea perfil de administracin (ollo, nese caso hai que executalos co comando sudo).

/tmp (temporal): Onde se almacenar informacin temporal, cada vez que se inicia o sistema elimnase esa informacin.

/usr (usuario): onde se almacenan as aplicacins e recursos dispoibles para todos os usuarios do sistema. Destacaremos: /usr/bin, contn a maiora de programas e comandos a disposicin dos usuarios. /usr/share, adoita conter datos compartidos independentes da mquina, como a documentacin dos programas ou coleccins de imaxes para o escritorio.

/var (variable): adoita conter informacin variable, tanto xerada polo propio sistema como polos suarios. Contn arquivos como os logs (rexistros do que se fai), cache de arquivos, etc. (Por exemplo, en /var/cache/apt estn tdolos paquetes que baixaron as aplicacins Synaptic, o actualizador de Ubuntu e Engadir/eliminar... antes de instalalos).

50

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Acceder s unidades de almacenamento Linux trata a tdolos dispositivos como un ficheiro, que se pode abrir, escribir, ler e cerrar : para Linux, un dispositivo un ficheiro especial (localizados no directorio /dev) que en realidade enlaza co controlador do dispositivo. Os discos en linux nomanse da seguinte forma: hda, hdb, hdc, etc. se son discos tipo IDE. sda, sdb, sdc, etc. se son discos SerialATA, soportes externos (Discos USB, chaves USB, tarxtas de cmaras de fotos), etc. As particins dos discos identifcanse cun numero: as sda1 e sda5 son das particins do disco sda. E sdb1 e sdb3 son outras das particins do disco sdb, etc. Na carpeta /dev onde estn accesibles cada un deses soportes/particins. Un punto de montaxe unha carpeta que apunta a unha particin ou soporte de almacenamento. En linux, para poder acceder a unha unidade de almacenamento esta ten que ter asignado un punto de montaxe na rbore de arquivos ( decir, ten que estar montada nunha carpeta). No noso caso, cando se instalou o sistema se lle indicara que montara unha serie de particins: Unha sobre o directorio raiz (a particin /dev/sda5 sobre o directorio /) Outra no directorio /home ( /dev/sda7 sobre /home). Unha terceira no directorio /media/win-linux (a particin /dev/sda8 sobre /media/win-linux) Cando se inicia o sistema, mntanse automaticamente e de xeito perenne e, polo tanto, xa podemos acceder a elas (Na carpeta /etc hai un arquivo chamado fstab que ten a lista das particins quese deben montar cando se inicia o sistema).

Dende o navegador Nautilus premendo no botn Computador ou no men Lugares -> Computador accdese a tdolos soportes de almacenamento presentes no sistema. Un deles chmase Sistema de ficheiros non mis que acceder a tdalas carpetas e arquivos que se atopan na raz do sistema (O directorio /).

51

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Na seguinte imaxe pdese observar: O directorio/carpeta raz (/) apunta unha particin do disco fixo sda, en concreto apunta particin do sda5. Isto , a particin /dev/sda5 est montada nunha carpeta chamada /. Cando algun accede directorio ou carpeta chamada / , en realidade, est accedendo particin sda5 do disco sda. Todas as carpetas e ficheiros que estn dentro do directorio / estn na particin sda5. A carpeta /home est explicitamente almacenada na particin sda5, pero cando se accede interior desa carpeta estase accedendo particin sda7 do disco sda.

Isto , a particin /dev/sda7 est montada nunha carpeta chamada /home, pero esta carpeta est almacenada nunha carpeta chamada / que sa vez est en sda5.

Pero cando se accede contido de /home ( que hai dentro de /home) estase accedendo a informacin que hai contida na particin sda7.

A particin de intercambio Win-Linux (particin /sda8) est montada sobre a carpeta /media/win-linux. Isto , cando se preme sobre a icona deste soporte, estase indo carpeta /media/win-linux, ou sexa particin /dev/sda8.

Tanto a carpeta /media como o seu contido residen na particin sda5. Pero se se vai a dentro da carpeta win-linux entn o seu contido est na particin sda8

52

Sistemas operativos e linguaxes de programacin As particins non montadas iniciar o sistema, tense que montar posteriormente para acceder a elas: No noso caso, a particin onde reside o MS Windows XP (/dev/sda1), non aparece montada por defecto porque non est no ficheiro /etc/fstab. Por tanto pdese montar agora e seguir montada mentres non se desmonte ou se apague o equipo. Ao premer sobre o soporte de informacin montarase automticamente ( ou ao facer clic co botn dereito e escollendo a opcin Montar). Que fixo o equipo?: Creou na carpeta /media unha carpeta co nome da etiqueta da particin, e nesa carpeta montou a particin /dev/sda1. Isto , a carpeta /media/xxx un punto de montaxe para a particin /dev/sda1 (o nome da carpeta o da etiqueta da particin, se o ten; se non, colle a nUUID de identificacin da particin).

Cando se desmonte a particin (botn dereito e opcin Desmontar) particin tratada como se fose unha unidade extraible).

borrarase esa carpeta (a

Fixarse que unha vez montada, aparece a icona do soporte de almacenamento no men Lugares e no Escritorio.

Por que non aparece a particin asignada a /home? porque en Lugares (e no Escritorio) s se amosan os dispositivos que estn montados no cartafol /media.

Acceder s unidades de almacenamento extraibles Montar un DVD/CD: Cando se introduce un CD ou un DVD o sistema monta automaticamente ese soporte nunha carpeta dentro de nunha carpeta de /media, e aparece en Lugares e no Escritorio. Se se preme sobre el co botn dereito, no submen Abrir con pdese escoller a aplicacin con que reproducilo. Neste mesmo men contextual pdese Expulsar o volume (desmontara o DVD e expulsarao daunidade).

53

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Montar un lapis USB (Pendrive): introducir un lpis USB, crase en /media un cartafol que o punto de montaxe do lapis usb, e aparece en Lugares e o Escritorio.

No sistema, un lpis usb asciase a unha unidade de disco; neste caso, o lapis usb est asociado dispositivo /dev/sdb, e ten unha soa particin /dev/sdb1.

En Ubuntu, para eliminar un elemento hai que Enviar ao Lixo; no caso dun usb, a onde van parar os elementos eliminados? Van ao Lixo do sistema?

Cando se elimina algo nun usb, crease nel un directorio oculto chamado .Trash-xxxx, onde xxxx o UID do usuario ( no exemplo, 1000);en /.Trash-xxxx/files estn os elementos eliminados e en /.Trash-xxxx/info hai un ficheiro contendo informacin sobre o que eliminou o usuario.

Para expulsar o soporte, co botn dereito temos a opcin Expulsar, coa que se desmonta e apaga o usb; se hai lixo, preguntar se se quere borrar o contido do lixo. ( se se escolle a opcin Extraerunidade de forma segura, desmntase pero non se apaga e non pregunta se se quere baleirar o lixo)

54

Sistemas operativos e linguaxes de programacin

Permisos sobre arquivos e cartafois Mis arriba falando das propiedades dun elemento mencionouse o tema dos permisos. Ubuntu un sistema multiusuario. Isto quere dicir que est pensado para ser utilizado por moitas persoas, ata traballando simultaneamente, garantindo a confidencialidade da informacin e a estabilidade do sistema. Un dos mecanismos mis importantes para conseguir este obxectivo o referente aos niveis de acceso dos usuarios informacin do sistema. Cada usuario est identificado por un nome e unha contrasea. Os usuarios teen sempre privilexios limitados e unicamente son soberanos no seu cartafol persoal. Para simplificar a xestin do sistema cranse grupos de usuarios, a fin de que sexa mis fcil a asignacin de permisos e a posibilidade de compartir un determinado recurso. Os grupos de usuarios identifcanse cun nome. Cada usuario debe pertencer a un grupo obrigatoriamente, chamado grupo primario. O usuario pode pertencer a outros grupos, a estes coceselles co nome de grupos secundarios. Para garantir a estabilidade e confidencialidade, o sistema establece sobre cada ficheiro ou cartafol tres tipos de permisos de acceso, lectura (r), escritura (w) e execucin (x). Lectura (r): Quen ten este permiso sobre un arquivo pode lelo pero non modificalo nin borralo. Se se trata dun cartafol poder listar o seu contido pero non poder ver as caractersticas dos arquivos ou cartafois que contea, como tampouco poder borrala ou crear subcarpetas. Escritura (w): Quen ten este permiso pode modificar ou ata borrar o arquivo. Se se trata dun cartafol poder eliminala ou crear novas subcarpetas dentro dela. Execucin (x): Se se trata dun ficheiro binario quen posa este permiso poder executalo. Se se trata dun cartafol poder explorar o seu contido e acceder tamn s caractersticas dos arquivos ou cartafois que contea. Por outra banda cada arquivo ou cartafol ten un usuario propietario (por defecto, o usuario que o creou), e un grupo propietario (por defecto, o grupo principal do usuario que o creou). Cando un usuario crea unha carpeta/ficheiro: Quen o usuario propietario? o usuario que a creou. Quen o grupo propietario?: o grupo primario que pertence usuario.

Anda as, o grupo propietario pdese cambiar a calquera outro grupo, anda que o usuario non tea nada que ver con el.

Os permisos dos ficheiros defnense a tres niveis, sobre tres tipos de usuario: Permisos para o usuario propietario. Permisos para o grupo propietario. Permisos para tdolos usuarios.

55

Sistemas operativos e linguaxes de programacin A cada tipo de usuario pdeselle asignar unha combinacin dos tres permisos anteriores. Por exemplo para o usuario propietario, sobre un ficheiro, poderanse asignar calquera das combinacins seguintes: r r r r w w w w x x x x

Ningn permiso. O usuario non pode facer nada co arquivo. Pode executar o ficheiro, se executable. Non pode modificalo nin ver o seu contido. Pode modificar o arquivo (engadirlle/extraerlle contido). Non pode executalo nin velo. Pode executar e modificar o ficheiro pero non pode velo. Pode ver o contido do ficheiro, pero non modificalo nin executalo. Pode ver o contido e executar o ficheiro. Non pode modificalo. Pode ver o contido e modificalo ficheiro. Non pode executalo. O usuario pode, ver o contido do ficheiro, modificalo e executalo se un arquivo executable

Por exemplo, accedendo carpeta dun usuario administrador usando a visualizacin en formato lista, as que se engadiron as columnas: propietario, grupo e permisos:

Na columna permisos vese que a secuencia comeza cunha letra ou un guin: l: link, enlace, acceso directorio d: directory, directorio, carpeta -: arquivo, ficheiro

A continuacin sguelle tres grupos de permisos. Vxase por exemplo a carpeta Msica: drwxr-xr-x d: indica que unha carpeta (directorio). rwx: os 3 primeiros permisos corresponden usuario propietario (administrador). Este pode facer de todo. r-x: os 3 segundos permisos corresponden grupo propietario (administrador). Calquera usuario que pertenza a este grupo pode ver o contido e acceder carpeta Msica. r-x: os 3 ltimos permisos corresponden a tdolos demais usuarios, outros.

56

Sistemas operativos e linguaxes de programacin Neste exemplo en Msica poden ver o seu contido e acceder a ela.

s nicos que poden cambiar os permisos dun fichei