nutrizioa eta kirola

Download Nutrizioa eta Kirola

Post on 09-Mar-2016

245 views

Category:

Documents

7 download

Embed Size (px)

DESCRIPTION

Nutrizioa eta kirolaren arteko erlazioa

TRANSCRIPT

  • ELIKADURA ETA KIROLAOinarri Biologikoak

    TAFYD 1. Maila Juan Arbulu 2009/10 Ikasturtea

  • Elikaduraren oinarrifisiologikoak eta metabolikoak

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    2

    Gizakiaren bizi-etapa guztietan elikaduragarrantzizkoa da: Behar plastikoei aurre egiteko. Ehunak eta hondatutako

    egiturak birsortzeko.

    Energia ekoizteko. Jarduera fisikoa egin ahal izateko, besteakbeste.

    Funtzionamendu organikoa erregulatzeko. Homeostasia

  • Elikaduraren oinarrifisiologikoak eta metabolikoak

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    3

    Elikadura behar fisiologikoa eta bizi-ohitura da. Elikadura-ohiturek azken hamarkadako aldaketa

    kuantitatibo eta kualitatiboak nabariak izan dira.

    Pertsonak, txikitatik, dituen elikagaien fisiologiabeharrak zeintzun diren ezagutu behar ditu. Elikatze-ohiturak hobetzeko

    Elikadura faktore askoren menpe dago: adina, sexua, ezaugarri etnikoak, familiakoak,

  • Elikaduraren oinarrifisiologikoak eta metabolikoak

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    4

    Elikadura egokia=orekatua: Karbohidratuak, proteinak, lipidoak, bitaminak, gatz

    mineralak eta ura. Ezinbesteko elikagai batzuk daude:

    Ura, glukosa, azido linoleikoa, 8 aminoazido, 13 bitaminaeta 21 mineral.

    Elikadura ona: gorputzak behar bezalafuntzionatzeko behar dituen elikagai guztiakizateko behar duenaren eta irensten denarenarteko oreka aproposa lortzea da.

    Elikatze behar ezberdinak pertsonen arabera etajardueren arabera.

  • Elikaduraren oinarrifisiologikoak eta metabolikoak

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    5

    Elikadura arloko kontzeptuak: Elikadura: Elikagaiak eman edo hartzearen ekintza, bai

    bide fisiologikotik (ahoz) edo baita bestelako bideetatikere (hesteetatik, hesteez kanpotik,).

    Nutrizioa: Irentsitako edo hartutako elikagaien onartzeeta metabolizatze prozesua.

    Dieta: Pertsona bakoitzak irauteko edo mantentzekohartzen duen ohiko elikadura, solidoa nahiz likidoa.

    Erregimena: Osasunari eusteko edo osasunaberreskuratzeko egiten den metodo bidezko dietaren erregulazioa.

  • Berehalako printzipioenzereginak elikaduran

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    6

    Oinarrizko printzipioak: energia-funtzioa, egiturafuntzioa eta funtzionamendu funtzioa betetzendituzte. PROTEINAK KARBOHIDRATUAK LIPIDOAK BITAMINAK GATZ MINERALAK URA

  • PROTEINAK

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    7

    Aminoazido kate luzeak dira

    Proteinen degradazioaren ondorioz:

  • PROTEINAK

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    8

    Proteinen eginkizuna

    1. Egitura funtzioa: Gorputzeko ehun asko osatzen dituzte Kolagenoa

    2. Erreguladore funtzioa: intsulina

    3. Funtzionamendu eginkizuna: Entzima, garraio-proteina(hemoglobina), hemato-proteina (hemoglobina),

    4. Funtzio energetikoa: Nagusiki ahuleria egoeretan edotairaupen luzeko ariketa fisikoa egiten denean.

    Proteinen kaloria-balioa gramoko 4 kaloria ingurukoa da.

  • PROTEINAK

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    9

    Proteina eta aminoazidoen betebeharrak Adinaren arabera aldatzen da.

    Pertsona heldu bati aholkatzen zaio 0,8 g/pisu-Kg-ko etaeguneko gutxi gorabehera.

  • PROTEINAK

    Garrantzizkoa da irentsitako proteinen kantitatea etagarrantzitzuagoa kalitatea

    21 Aminoazidoetatik 8 ezinbestekoak ditugunagusitan, 10 haurretan.

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    10

    Balina Leuzina Isoleuzina Lisina Metionina

    Fenilalanina Treonina Triptofanoa Arginina Histidina

  • PROTEINAK

    Proteinen balio biologikoa Proteinak ez dituzte oinarrizko aminoazidoak proportzio

    egokian.

    Proteinen kalitatea proportziorik txikienean aurkitzenden oinarrizko aminoazidoa hartzen da kontutan.

    Orokorrean animalien proteinen kalitatea landareenabaino handiagoa da. Dena den, landareak, barazkiak moduegokian konbinatuz emaitza egokia lor daiteke.

    Helburua: AMINOAZIDO EZBERDINEN ARTEAN ELKARREN OSAGARRITASUN EGOKIA LORTZEA.

    Juan ArbuluOinarri Biologikoak

    11

  • PROTEINAK

    A taldeko elikagai bat irentsita eta B, C edo D taldeetako besterenbatekin konbinatuta, oinarrizko aminoazido guztiak biltzen dira. Aminoazidoen erabilgarritasuna denboran mugatua da (4-6 ordu)

    Juan Arbulu

    12

    Oinarri Biologikoak

  • PROTEINAK

    Aminoazidoen osagarritasuna

    Juan Arbulu

    13

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Funtsean funtzio energetikoa duten konposatu organikoakdira.

    nutriente hauei etekia ateratzeko beharrezkoa da aldaketabatzuek jasanarastea, gorputzarentzat energia erabilgarri bat lortzeko (ATP):

    Karbohidratoen METABOLISMOA KATABOLISMOA: Molekula komplexu batzuk simpleagoan

    bihurtzeko jasaten duten erreakzio kimikoetatik sortzen den energia askea. (Glukogeno Glukosa)

    ANABOLISMOA: Molekula simpleak beste molekulakomplexuago baten bihurtzeko egiten den energia gastua. (Glukosa Glukogeno)

    Juan Arbulu

    14

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Sailkapena. Bi irizpide sailkatzeko:1. Egitura kimikoa kontutan hartuta

    2. Izaera bakuna (lasterrak) ala konplexua (geldoak) dutenenaraberakoa

    Juan Arbulu

    15

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    1. Egitura kimikoaren arabera1. MONOSAKARIDOAK: molekula batekoak. Glukosa, fruktosa

    eta galaktosa. Berehala energia emateko balio dute. Iturria: fruituek, eztiak.

    2. DISAKARIDOAK: bi molekulakoak. Laktosa, sakarosa etamaltosa.Berehalako energia emaileak dira. Disakaridoak Monosakaridoak. Iturria: Esnearen laktosa, kainabera, erremolatxa,

    3. POLISAKARIDOAK: Molekula askotakoak. Glukogenoa, almidoai eta zelulosa. Karbohidratoen elikagai iturrigarrantzitsuenak dira. Glukogenoa gibelean eta muskuluenenergia-erreserba da. Almidoia landereetan.

    Juan Arbulu

    16

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Glukosa Fruktosa Galaktosa

    Laktosa Sakarosa Maltosa

    Glukogenoa Almidoia Zelulosa

    Juan Arbulu

    17

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    2. Hesteetan irentsiak izateko denboraren arabera.

    1. Karbohidrato bakunak edo lasterrak. Gorputzak berehalabereganatzen ditu. Adb: Glukosa, fruktosa eta sakarosa. Aldaketa nabarmenak eragiten dute odoleko azukre mailan(gluzemia)

    2. Karbohidrato konplexuak edo geldoak. Orokorreanpolisakaridoak dira. Metabolizazio prozesua geldoagoa dute. Gluzemia mailan ez dute eragin bortitzak. Orokorrean dietan almidoi moduan irensten da. Ugariak lekaleetan, egoskarietaneta frutetan dira.

    Juan Arbulu

    18

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Karbohidratoen DIGESTIOA

    Hauek irensten ditugunetik xurgakorrak izatera bihurtzerainojasan behar dituen prozesu mekaniko zein kimikoak

    - MEKANIKOA: Mastikatze prozesu eta mugimenduperistaltikoak

    - KIMIKOAK: Urdaileko eta hesteetako urinek eragiten dutenhidrolisi enzimatikoa. (Karbohidrato guztiakglukosa/fruktosa/galaktosa ra txikituak izan behar dira)

    Juan Arbulu

    19

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Karbohidratoen XURGATZEA

    - GLUKOSA: Glukosa gorputzak xurgatzeko sodioarekin (Na) elkartu behar da. Biak zelulen azalean dagoen errezeptorebatekin elkartzen dira. Behin zelula barruan sakabanatu etasodio kamporatua izaten da sodio/potasio bombaren bitartez.

    (mekanismo honek glukosaren xurgatzea oso azkarra izateaegiten du)

    - GALAKTOSA: Glukosaren bide bera erabiltzen du, bainagorputzean glukosa gehiago dagoenez denbora gehiago behardu sodioafri eta errezeptoreei bategiteko.

    - FRUKTOSA: Xurgaketan ez dago gasto energetikorik, konzentrazio diferentziagatik xurgatzen da.

    Juan Arbulu

    20

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Karbohidratoen METABOLISMOA2 faseri lotuta dago.

    1 Xurgatze fasea (erreakzio anabolikoak)

    Xurgatze fasean gibela da glukosa hartzen duen lehen organua. Gibelean 4 bide hartu dezakeelarik:

    Glukosa odolera jariatu (intsulina sekrezioa aktibatuko du)

    Glukogeno bezala gorde (100 gr inguru gibelean)

    Gantz bihurtu (triglizerido bezala)

    Beste 3 faseek energia gastu beharra dute beraz glukosa zati txiki bat krebszikloa egitera bideratzen de energia hau lortzeko.

    Gibelean bezala giharretan ere glukosa almazena daiteke baina behinglukogeno bezala sartu ezkero ezin da berriz odol zirkulaziora irten.

    Juan Arbulu

    21

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    2 Energia lortzea (erreakzio katabolikoak)

    katabolismo aerobikoa Krebs zikloa

    Glukolisia (glukosa pirubato bihurtzen da)

    katabolismo anaerobikoa Pirubato laktatoan bihurtzen da.

    Juan Arbulu

    22

    Oinarri Biologikoak

    Katabolismoan: CO2, H2O, beroa eta ATP sortzen dira

  • KARBOHIDRATOAK

    Karbohidratoen digestioaJuan Arbulu

    23

    Oinarri Biologikoak

  • KARBOHIDRATOAK

    Juan Arbulu

    24

    Oinarri Biologikoak

    Anabolismoa eta katabolismoa intsulinarekin oso lotuta daude.

    Zerbait jan:

    odoleko gluzemia igo.

    intsulina igo.

    intsulinak glukosa zelula barrura sartzen du etaerabilia izaten da energia sortuz edoglukogeno/triglizerido bezala gordez.

  • KARBOHIDRATOAK

    Juan Arbulu

    25

    Oinarri Biologikoak

    geroago:

    odoleko gluzemia jeitsi.

    intsulina sortzeari utzi.

    glukagoia sortu (glukagoiak gibeleko glukogenoasintetizatzen du glukosa bihurtuz eta odol zirkulazioraaskatuz.)

    Horrela erregulatzen da odoleko gluzemia maila.

  • KARBOHIDRATOAK

    Karbohidrato beharrak

    Aldakorra da jarduera fisiko eta ezaugarriant

Recommended

View more >