antzinaroa maider

Download Antzinaroa maider

Post on 22-Jul-2015

189 views

Category:

Education

1 download

Embed Size (px)

TRANSCRIPT

ANTZINAROA

ANTZINAROAMetalen aroaren bukaeran, Mediterraniar kostaldetik etorritako zenbait herri hasi ziren Iberiar Penintsulara iristen: Feniziarrak, Greziarrak eta Kartagotarrak.Feniziarrak eta Greziarrak metal bila etorri ziren batez ere, hala nola, Urrea, Zilarra edo Burdina. Kartagotarren kolonizazioak ordea, izaera militarra izan zuen.Feniziarrak penitsula hegoaldean kokatu ziren, eta Gadir eta Malaka bezalako koloniak sortu zituzten, denborarekin Cdiz eta Mlaga hiriak bilakatu direnak.Feniziarrak iristeak aportazio handiak ekarri zituen, hala nola, idazketa, eltzegilearen tornua edota arrainak kontserbatzeko gazitzea.Greziarrak polietatik edo estatu-hirietatik zetozen. Balear uharteetan hartu zuten asentua, eta penintsularen hegoaldean eta ekialdean. Sortu zituzten kolonien artean, honakoak daude: Emporion, gaur egun Ampurias; Hemeroskopeidon, gero Denia izatera igaro zena; eta Rhodes, gaur egun Rosas. Greziarrek aportazio baliotsuak ekarri zituzten, landaketa berriak (adibidez olibondoa) eta txanpongintza, esaterako.

Kartagotarrak Kartagotik zetozen, Afrika iparraldean. Balear uharteetan eta Penintsula hego-ekialdean sortu zituzten beren koloniak. Kolonietako batek Quart-Hadast izena zuen, gero erromatarrak Cartago nova izena emango ziotena, eta gaur egun Cartagena izena du. Kartagotarren kolonizazioak izaera militarra izan zuen.

ERROMANIZAZIOAErromatar inperioaErromatar imperioa mediterranear kostalde guztitik eta Europako zati handi batetik zabaldu zen, bere antolakuntza gaitasun handiari eta bere ejertzitoari esker konkistatutako herriek erromatar herriaren ezaugarri kulturalak beregatzen zituzten: beren hizkuntza, txanpona eta bizi modua. Prozesu honi erromanizazioa esaten zaio.ERROMATAR GIZARTEAErromatar gizartea antolakuntza oso hierarkizatuta zegoen.Enperadorea inperioko gidari nagusia zen, ejerzitoaren burua, legeak ezartzen zituen eta Jainkotzat zeukaten.Senatuak Inperioko gai garrantzisuez eztabaidatzen zuen eta enperadoreari gomendioak ematen zizkion.Erromatar ejertzitoa Legioek osatzen zuten. Legio bakoitzean general batek gidatutako 5.000 soldadu zeuden.Erromatar gizartea, patrizioek, plebeioek eta esklabuek osatzen zuten.Patrizioak hiritar askeak ziren, eta oso ugariak ez ziren arren, lur eta abere gehienak zituzten beraiek. Ejerzitoko eta inperioko politikako kargurik garrantzisuenak zituzten.Plebeioek ere herritar askeak ziren eta inperioko biztanle gehienak talde honetakoak ziren. Nekazaritzan, artisautzan, merkataritzan eta jende kopuru handiak ejerzitoan jarduten zuten. Hasieran ezin zuten erromatar bizitza politikoan parte hartu, baina denborarekin kargu politikoak lortu ahal izan zituzten.Esklabuak ez zituzten herritartzat hartzen, beste pertsona baten jabetzapekoak zieren. Mehatzetan, zelaietan, patrizioen eta plebeioen etxeetan lan gogorrak egiten zituzten. Ez zeukaten eskubiderik.ERROMATAR BIZIMODUAErromatar hirietan etxebizitzan mota desberdinak zeuden. Eraikuntza eta templu, eta ingeniaritza lan garrantzisuekin batera.Enperadorea eta patriziorik garrantzizuenak domus izeneko luxuzko jauregietan bizi ziren, edota kanpoaldeko etxebizitza handietan.Plebeioak insulaeizeneko sei eta zortzi solaru bitarteko etxebizitza apaletan bizi ziren. Eraikuntza hauen beheko aldea dendek eta tailerrek betetzen zuten.Tenpluetan erromatarrek beren jainkoak gurtzen zituzten, jainko grekoak bezala, giza itxurakoak.Erromatar hirietan eraikuntza publikoak ere baziren, eta herritarrek beren aisialdiaz gozatzen zuten bertan.Termak bainu publikoak ziren, sarritan bilera lekuan.Antzerkia eraikuntza publiko erdizirkularra zen, eta antzerki lanak antzezten ziren bertan.Anfiteatroa ikuskizun desberdinetarako eraikuntza publikoa zen, hala nola, gladiadoreen arteko borrokak.Zirkua forma luzexkako eraikuntza zen, eta bertan zaldi lasterketak egiten ziren.Erromatarrek oso ingenieritza lan garrantzisuak eraiki zituzten, akueduktuak esaterako.Erromatarrak K.a 218 urtean iritsi ziren Iberiar Penintsularra, baina beraiek Hispania deitu zuten horren konkista osoa, ez zen asko ere urte beranduago arte finkatu.Iberiar Penintsularren erromatar konkista K.a 218 urtean hasi zen, eta ia 200 urte iraun zuen, K.a 19 urte arte.Konkista prozesu guztiak borroka izan zuen komuneko faktore. K.a 154 urtetik K.a 136 urte arte, Viriatok zuzendutako lusitaniarrek, erromatar tropen aurrerapenari erresistentziarik aipagarrienak eskaini ziote.ESPAINIAREN KONKISTAHispaniaren konkista, penintsulako erromatarrek esaten zioten bezala, hiru epetan garatu zen.Lehena penintsularen hegoaldean eta ekialdean okupatzea izan zen.Bigarrena erdiko mesetako lurraldeen inbasioa izan zen.Hirugarrena penintsula iparraldea mendean hartzea izan zen.Behien konkista amaitu ondoren, Erromak bere kultura eta bizimodua zabaldu zuen konkistatutako lurraldeetatik. Erromanizazioa izenarekin ezagutzen duguna da.Erromatarak 200 urte egon zireren Espaina konkistatzeko

Erromatarrek penintsula Hispania deitu zioten eta probintzietan banatu zuten.Behin lurraldearen konkista amitu eta gero, erromatarrek beren kultura eta bizimodua zabaldu zuten. Prozesu honi erromanizazioa esaten zaio.Latina erromatar inperioko hizkuntza, ahozko eta idatzizko komunikazioa hizkuntza nagusitzat sartu zen.Inperioko bizitza antolatzeko lege sail bat sartu zen. Lege sail honi erromatar zuzenbidea esaten zaio.Landa bizimoduan aldaketak sartu ziren. Nekazaritza eta abeltzaintza lursail handiak herrien inguruetan zabaldu ziren. Batez ere zerealak, olibondoak eta mahastiak landatzen ziren. Nekazaritza teknika berriak ere sartu ziren, ongari berrien erabilera, ureztatze teknika berriak etab. Esaterako.Erromatarrak eraikuntza teknika berriak ere sartu zituzten Penintsulan, eta zubiak, akueduktuak, galtzarak, antzokiak, anfiteatroak, zirkuak, etab. Bezalako eraikuntza eta azpiegiturak ere eraiki zituzten.

SEGOVIAKO AKUEDUKTUA

MERIDAKO ANTZOKIA

ALCANTARAKO ZUBIA

BARAKO GARAIPEN ARKUA TARRAGONANHiriak sortzea Hispaniako erromanizazioaren ezaugarri bat da. Hiri hauetako batzuk honakoak izan ziren: Cartago Nova (Cartagena), Tarrako (Tarragona), Gades (Cdiz), Kordoba (Crdoba), Emerita Augusta (Mrida), Cesaraugusta (Zragoza) eta Legio (Len).

EGILEA: MAIDER SOBERA 5.2HAU IZAN DA NIRE KONTROLA ESPERO DUT ZUEN GUZTOKOA IZATEA